Ana sayfa Raporlar Ekonomi Raporları ve Gelişmeleri Cari İşlemler...

Cari İşlemler Dengesi Eylül Ayında da Fazla Verdi

TCMB tarafından aylık olarak açıklanan ödemeler dengesi verilerine ait, cari açık, net hata noksan hakkında güncel uzman yorum ve analizleridir.

Cari işlemler dengesi Eylül ayında piyasa beklentisinin sınırlı altında 1.83 milyar dolar fazla verdi. Ağustos ayı cari fazlası ise daha önce açıklanan 2,5 milyar dolardan 1,86’ya revize edildi. Böylece 12 aylık cari açık rakamı 46.1 milyara düşmüş oldu Haziran sonunda %6.5 olan cari açık/GSYH oranı, 3Ç18 tahmini GSYH’a göre Eylül itibariyle %5.5’e düştü.

Eylül ayında dış ticaret açığının önceki yıla göre belirgin azalması, cari işlemler açığındaki daralmanın en önemli nedeni oldu. Net altın ithalatının azalmasının desteği ile enerji ve altın hariç cari işlemler 12 aylık bazda fazla verdi.

İş Yatırım – Odak Noktası – Eylül 2018 Ödemeler Dengesi

Dengelenme tam gaz devam ediyor

Eylül’de cari fazla 1,8 milyar dolar ile tahminimizin (2,1 milyar dolar) ve piyasa öngörüsünün (2,0 milyar dolar) sınırlı oranda altında gerçekleşti. Böylece 12 aylık birikimli cari açık Haziran’a göre 6,3 milyar dolar daralarak 46,1 milyar dolara geldi. Bahsedilen bu düzeltme çekirdek açıktaki (enerji ve altın hariç açıktaki) daralmadan kaynaklandı (5,7 milyar dolar). Çekirdek açıktaki daralmanın devam etmesi ekonomideki dengelenme sürecini doğruluyor. İktisadi faaliyetteki yavaşlama ve ihracattaki toparlanma ile çekirdek açıktaki daralma önümüzdeki aylarda devam edecek.

Cari açıktaki daralmaya rağmen finansman tarafında olumsuz seyir devam ediyor. Eylül ayında 4,9 milyar dolarlık kayıtlı sermaye çıkışı görüldü. Detaylara bakıldığında sermaye çıkışındaki en büyük kalemin bankacılık sektörü borç ödemesi olduğu görülüyor. Kısa vadede bankaların nette 1,1 milyar dolar orta uzun vadede ise nette 4,0 milyar dolar ödediği görülüyor. Sermaye çıkışında etkili olan diğer kalem 0,9 milyar dolarlık çıkışla portföy oldu. Öte yandan Ağustos’ta doğrudan yatırımlardan nette 0,8 milyar dolar (0,5 milyar doları gayrimenkul satışı) giriş net hata noksan kaleminden ise 0,4 milyar dolar çıkış oldu. Eylül’de resmi rezervler 3,5 milyar dolar azaldı.

Yıl başından bu yana net hata noksan kaynaklı giriş 17,3 milyar dolara ulaştı. Resmi rezervler ise 16,9 milyar dolar azaldı. Son olarak uzun vadeli borç çevirme oranları (yurtdışı tahvil ihracı dahil) yılın dokuz ayında bankalar için %84, şirketler için %139 seviyesine geldi.

Cari dengede son iki aydır fazla verilmesi iktisadi faaliyetteki dengelenmenin devam ettiğini gösteriyor. Cari dengedeki olumlu resme rağmen finansman tarafında bankaların borç ödemesinden kaynaklanan bir çıkış var. Yılın kalanında bankaların kısa vadeli kredi cephesinde kredi kanallarının tekrar açılması ile daha olumlu bir resim ile karşılaşacağız. Öte yandan maliyetlerin de yükselmesi nedeniyle bankaların uzun vadeli kredilerde borç ödeyici olmaya devam edeceklerini düşünüyoruz.

Bugünkü veri ile birlikte yılın ilk dokuz ayında cari açık 30 milyar dolar seviyesine geldi. Ekim ayına dair veriler fala vereceğimize işaret ediyor. Yılın son iki ayında iktisadi faaliyetin seyri ve Kasım itibariyle verilen teşviklerin etkisi cari dengenin patikasını belirleyecek. Mevcut görünüm ve iktisadi faaliyetteki yavaşlamanın etkisini dikkate alarak 38 milyar dolar olan 2018 cari açık tahminimizi 31 milyar dolar olarak güncelliyoruz (milli gelirin %4,1’i).

 

Ödemeler dengesi Eylül’de de fazla vermeye devam etti, Enver Erkan

Türkiye’de Eylül ayında cari denge aynı zamanda bizim de beklentimiz olan 1,90 milyar USD fazla piyasa beklentisine yakın 1,83 milyar USD fazla olarak açıklandı. Ödemeler dengesi, Eylül 2017 döneminde 4,44 milyar USD açık vermişti. Yıllıklandırılmış cari işlemler açığı ise Eylül ayında 51,13 milyar USD seviyelerinden 46,05 milyar USD seviyesine gerilemiştir.

Cari dengede bir süredir görülen iyileşme devam etmekte ve bu kapsamda da Ağustos ayından beri fazla vermekteyiz. Bu iyileşmede iki temel neden öne çıkmıştır; birincisi altın ithalatındaki belirgin gerilemedir. Diğeri ve en önemlisi de iktisadi faaliyette görülen yavaşlama ve bununla ilintili olarak ithalatta, özellikle de ara malı ithalatında görülen belirgin yavaşlamadır. Her ne kadar ara malı ithalatındaki gerileme ödemeler dengesi bilançosu açısından rakamsal olarak iyi olsa da, ekonomik büyüme açısından olumsuzdur. Bu bakımdan dış ticaret ve cari dengedeki gerçekleşmelerin mevcut resmi büyüme projeksiyonları açısından da aşağı yönlü risk oluşturduğunu düşünüyoruz.

Finansman tarafına baktığımızda ise; doğrudan yatırımlar tarafında 827 milyon USD’lik net giriş görmekteyiz. Portföy yatırımlarında ise 904 milyon USD net çıkış görünmektedir. Bu dönemde hisse senetlerinden 71 milyon USD net çıkış söz konusu olurken, borçlanma araçlarında ise 274 milyon USD net satış yapıldığı görülmektedir. Net hata ve noksan (NHN) çıkışı 416 milyon USD tutarında gerçekleşmiş. Yılın ilk 9 ayında da 17,31 milyar USD’lik NHN girişi görülmekte. Rezervler ise Eylül döneminde 3,48 milyar USD azaldı. Finansmanda Eylül ayında görülen normalleşme ve dengelenme ile birlikte NHN’nin ağırlığının azaldığını, ancak rezervlerdeki gerilemenin devam ettiği görülmektedir.

Ödemeler dengesi Ağustos ayından sonra ikinci defa üst üste fazla vermiş oldu. Mevcut eğilimler ve Ekim ayı öncü ticaret verileri de ele alındığında muhtemelen Ekim ayında da ödemeler dengesi bilançosu fazla verecektir. Yıllıklandırılmış cari dengede de iyileşme dahaa belirgin bir hale gelmiştir, Ağustos ayından önce 50 milyar USD bandının üzerinde olan yıllık bazda cari açığın 30 milyar USD civarlarına doğru gerileme olasılığı bulunmaktadır, nitekim yıl sonunda da muhtemelen 35 milyar USD bandının altında bir yıllık cari açık gerçekleşmesi mümkündür.

 

Cari İşlemler Dengesi Yorumu, İntegral Yatırım

Cari işlemler dengesi eylül ayında 1.8 Milyar $ cari fazla verdi. Böylelikle Türkiye iki ay üst üste cari fazla vermiş oldu. Piyasa beklentisi 2 Milyar $ cari fazla verilmesi yönündeydi. Bu şekilde bakıldığında piyasa beklentisini hemen hemen karşılamış gibi görünmekte.

Yıllık cari işlemler rakamımız 46 Milyar $ olarak gerçekleşti. Yıllık cari işlemler rakamı geçen yılın aynı ayı ile kıyaslandığında yüzde 18’lik yükseliş var. Buna karşın yılın geneli dikkate alındığında yıllık cari açıkta ciddi bir ivme kaybından bahsedebiliriz. Ocak – Eylül döneminde ise 30 Milyar $ cari işlemler dengesi gerçekleşmiş oldu.

Cari fazlasının gelmesinde en önemli neden dış ticaret açığındaki daralmanın devam etmesi ve Turizm gelirlerindeki yüksek temponun sürmesi olarak gösterilebilir.

Finansman tarafı parlak değil

Ağustos ve Eylül aylarında üst üste cari fazla vermemiz sevindirici olmasına karşın nasıl finanse ettiğimiz konusunda detaylar çokta iç açıcı değil. Finansman hesabında doğrudan yatırımlarda girişin olması tek artı kalem olmuş denilebilir. Eylül ayında 827 Milyon $ doğrudan yatırımlardan giriş olmuş. 9 aylık dönemde doğrudan yatırımlarda 5.3 Milyar $ giriş elde etmişiz. Buna karşın portföy yatırımlarında 904 milyon $ çıkış olmuş. Yıl geneli dikkate alındığında Ocak ayı dışında genel olarak portföy çıkışları dikkat çekmekte. Ocak – Eylül döneminde 3.1 milyar $ çıkış olmuş. Eylül ayını yansıtan portföy yatırımlarının alt kaleminde yurtdışı yerleşiklerin hisse senedi piyasasında ve devlet iç borçlanma senetleri piyasasında sırasıyla 71 milyon $ ve 274 milyon $ net satış yapması etkili oldu.

Finansman hesabında diğer yatırımlarda 4.8 Milyar $ çıkış oldu. Geçen ay bu kalemde 13.2 Milyar $ çıkış olmuştu. Son iki ayda yurt içi bankaların yurt dışından sağlanan kredi ödemeleri çıkışta etkili olmuş görünüyor. Son olarak eylül ayı finansmanının net hata noksan kaleminde 416 milyon $ çıkış olduğu dikkat çekiyor. Ocak ayı dışında 2018 yılında ikinci kez net hata noksan kalemindenn açık vermişiz.

Genel olarak cari açığı nasıl finanse ettiğimizi matematiğe dökecek olursak, 827 milyar $’lık doğrudan yatırım girişinden 904 milyar $ portföy çıkışını ve 4.8 milyar $’lık diğer yatırım kalemini çıkardığımızda 4.9 Milyar $ açık verdiğimiz dikkat çekiyor. Bundan 416 milyon $’lık net hata noksanı çıkardığımızda 5.3 Milyar $’ı finanse edememişiz. Eylül cari işlemler dengesi rakamını çıkardığımızda ise karşımıza çıkan tabloda 3.4 Milyar $ ‘ı Merkez Bankasından finanse etmişiz. Bu açıdan bakıldığında Dış ticaret açığının azalması olumlu olmasına karşın cari işlemler dengesinin finanse edilmesi açısından sınıfta kalmaya devam ediyoruz.

İthalatın belirgin bir şekilde düşmesi ve Türkiye büyümesinde yaşanan daralma cari fazla vermemizi destekliyor. Yüksek ihtimalle Ekim ayında da cari fazla vermeye devam edip bu konuda kazandığımız ivme devam edecek gibi görünüyor. Buna karşın iki aydır cari fazla vermemize karşın iki aydır da ciddi rezerv kaybı var. Cari fazla vermemiz olumllu ancak nasıl finanse ettiğimiz dikkate alındığında terazinin dengesi şaşmakta.

JP Morgan, Türkiye’de cari açığın yıl sonunda 35.1 milyar dolara (GBYH’nin % 4.3’ü’ne) gerilemesini bekliyor. Kurumun 2019 yıl sonu cari açık beklentisi ise 22.8 milyar dolar (GSYH’nin % 3.1’i)

 

Cari işlemler dengesi ağustos ayında beklentilere paralel 2,56 milyar dolar fazla verdi.

İş Yatırım – Odak Noktası – Ağustos 2018 Cari Açık

Cari açıkta intizamlı düzeltme

Ağustos’ta cari fazla 2,6 milyar dolar ile tahminimizle uyumlu, piyasa tahmininin (2,5 milyar dolar) sınırlı oranda üzerinde gerçekleşti. Böylece 12 aylık birikimli cari açık Haziran’a göre 3,5 milyar dolar daralarak 51,1 milyar dolara geldi. Bahsedilen bu daralma, net altın ithalatından ve altın-enerji hariç çekirdek açıktaki daralmadan kaynaklandı (sırasıyla 1,0 ve 2,7 milyar dolar). Yıllıklandırılmış enerji ve altın hariç açıktaki daralmanın devam etmesi ekonomideki dengelenme sürecini doğruluyor. İktisadi faaliyetteki yavaşlama ve ihracattaki toparlanma ile çekirdek açıktaki daralma önümüzdeki aylarda devam edecek.

Finansman tarafında Ağustos’ta 14,4 milyar dolarlık kayıtlı sermaye çıkışı oldu. Ancak bu çıkışın 10,6 milyar doları Merkez Bankasını munzam karşılık oranlarını düşürmesine ve rezerv opsiyon katsayılarında ayarlama yapmasına bağlı olarak yurtiçindeki bankaların yurtdışındaki varlıklarını arttırmalarından kaynaklanıyor, dolayısıyla finansman adına risk yaratmıyor. Ek olarak portföy tarafında 1,8 milyar dolarlık bir çıkış oldu (0,9 milyar doları tahvil kaynaklı). Sermaye çıkışında öne çıkan diğer kalem de bankaların 2,2 milyar dolar borç ödemesi (1,6 milyar doları kısa vade) oldu. Öte yandan Ağustos’ta doğrudan yatırımlardan 0,7 milyar dolar (0,5 milyar doları gayrimenkul satışı) net hata noksan kaleminden 3,7 milyar dolar giriş oldu. Yıl başından bu yana net hata noksan kaynaklı giriş 15,1 milyar dolara ulaştı. Tüm bu gelişmeler sonrasında Ağustos’ta resmi rezervler 8,1 milyar dolar azaldı. Son olarak uzun vadeli borç çevirme oranlarının (yurtdışı tahvil ihracı dâhil) yılın ilk sekiz ayında bankalar için %98, şirketler için %141 seviyesine geldi.

Özetle Ağustos’ta cari açıktaki düzeltme sürecinin hızlandığını ve Eylül 2015’ten bu yana ilk kez cari fazla verildiğini görüyoruz. Eylül ayına ait öncü dış ticaret verisi gelecek ay da cari fazla vereceğimizi gösteriyor. Yılın son çeyreğinde iktisadi faaliyetteki yavaşlamanın hızlanması ve ihracattaki artış nedeniyle cari açıktaki düzeltmenin devam etmesini bekliyoruz. Bu bağlamda 43 milyar dolar olan yıllık cari açık tahminimizi 37 milyar dolara çekiyoruz (milli gelirin %5’i).

Finansman tarafına bakıldığında cari dengedeki iyileşmenin dinamikleri daha iyi anlaşılıyor. Portföy yatırımlarında 1,8 milyar dolarlık net çıkış ve bankaların 2,2 milyar dolarlık net geri ödemesi ekonomiyi sert inişe zorlarken cari dengede zorunlu bir düzeltme sağlıyor. Öte yandan bankaların yurtdışı varlıklarını arttırması Merkez Bankası rezervlerindeki azalmayı telafi ediyor. Bu bağlamda Ağustos’ta uluslararası rezervlerin arttığını göreceğiz.

 

Enver Erkan, Araştırma Uzmanı – Cari Açık Analizi

Ödemeler dengesi Eylül 2015’ten sonra ilk defa fazla verdi

Türkiye’de Ağustos ayında cari denge aynı zamanda bizim de beklentimiz olan 2,50 milyar USD fazla piyasa beklentisinin üzerinde 2,59 milyar USD olarak açıklandı. Ödemeler dengesi, Ağustos 2017 döneminde 923 milyon USD açık vermişti. Yıllıklandırılmış cari işlemler açığı ise Ağustos ayında 54 milyar USD seviyelerinden 51,13 milyar USD seviyesine gerilemiştir.

Ödemeler dengesi böylece Eylül 2015’ten sonra ilk defa fazla vermiş oldu. Ödemeler dengesi mevcut ekonomik koşullarla uyumlu bir görüntü sergiliyor. TRY’de ilgili dönemde meydana gelen değer kaybı neticesinde; dış ticaret kaleminde bir taraftan ihracat artışı ya pozitif seyretti ya da nispeten yatay kaldı. Büyük resimde ise ihracat görünümü genelde olumlu, bu durum TÜİK ve Ticaret Bakanlığı’nın açıkladığı dış ticaret verilerinde de görünmektedir.

Diğer yandan; tabii ihracattaki olumlu görünüme karşılık iç talepte azalma çerçevesinde ithalat performansındaki yavaşlama dış ticaret açığında azalmaya neden olmaktadır. Kurlardaki artışın ithalat maliyetini artırması hacim olarak daralmayı beraberinde getirmiş, bu sayede buna bağlı dış ticaret açığındaki azalma cari işlemler açığını da olumlu etkilemiştir. Hizmetler tarafında da, olumlu geçen turizm sezonu etkisiyle seyahat kaleminden kaynaklanan net gelirlerin destekleyici etkisi olmuştur. Ağustos ayında seyahat kaleminden kaynaklanan net gelirler, bir önceki yılın aynı dönemine göre 461 milyon USD arttı ve 3,69 milyar USD olarak gerçekleşti. Hizmetler dengesinden kaynaklı girişler de böylece 4,63 milyar USD olarak gerçekleşti ve geçen yılın aynı dönemine göre 741 milyon USD arttı.

Finansman tarafına baktığımızda ise; doğrudan yatırımlar tarafında 737 milyon USD’lik net giriş görmekteyiz. Portföy yatırımlarında ise 1,79 milyar USD net çıkış görünmektedir. Bu dönemde hisse senetlerinden 36 milyon USD net çıkış söz konusu olurken, borçlanma araçlarında ise 666 milyon USD net satış yapıldığı görülmektedir. Net hata ve noksandan (NHN) kaynaklanan girişler 3,67 mmilyar USD tutarında, halen oldukça yüksek. Yılın ilk 8 ayında da 15,14 milyar USD’lik NHN girişi görülmekte. Rezervler ise Ağustos döneminde 8,08 milyar USD azaldı.

Ekonomide yavaşlama ile ilintili olarak dış ticaret açığında meydana gelen gerileme cari denge tarafında önümüzdeki aylarda da fazla görmemizi sağlayabilir. Nitekim Ticaret Bakanlığı’nın geçici Eylül ayı dış ticaret istatistikleri ihracatta yıllık bazda %22,57 artışa, ithalatta ise %18,1 azalmaya işaret ediyor; dış ticaret açığı da geçen yılın Eylül ayına göre %76,85 azalarak 1,89 milyar USD seviyesine gerilemiş. Dış ticaret açığındaki düşüş devam ediyor, bu durum ödemeler dengesi bilançosuna da yansıyacaktır ve muhtemelen Eylül ayında da cari işlemler fazlası vereceğiz. Yıllıklandırılmış cari açıkta da düşüş devam edebilir. İç talepte soğuma çerçevesinde 2018’in kalan aylarında ithalatta düşüş eğilimi devam eder ve Avrupa’daki toparlanma ihracat kanalını destekleyebilirse benzer durum sonraki aylarda da görülebilir.

 

Vakıf Yatırım – 2018 Ağustos Ayı Ödemeler Dengesi İstatistikleri

TCMB’nin açıkladığı verilere göre, cari işlemler hesabı 2018 Ağustos ayında, piyasa beklentilerine paralel olarak 2,56 mlr $ cari fazla verdi. 2017 yılı Ağustos ayında 923 mn $ açık veren cari denge 2018 Ağustos ayında, 2015 Eylül ayından bu yana ilk kez cari fazla vermiş oldu. Böylece 12 aylık cari açık 51,1 mlr $’a geriledi. 2018 yılının ilk 8 ayında cari açık 30,6 mlr $ olarak gerçekleşti.

2018 Ağustos ayında 3 yıl ardından ilk kez cari fazla veren ödemeler dengesi hesabında, TL’deki değer kaybı ve iç talepteki daralmaya bağlı olarak ithalattaki düşüş ve turizmdeki artış belirleyici oldu. Dış ticaret açığı bir önceki yılın aynı ayına göre %70,5 oranında azalarak 1,3 mlr $ seviyesinde gerçekleşti. Aynı dönemde ihracatta %8,9, ithalatta ise %18,8 düşüş gerçekleşti. 2018’in ilk 8 ayında altın ithalatı 2017 yılının aynı dönemine göre %20 düşüş kaydetti.

2018 Ağustos ayında TL’deki sert değer kaybının ve iç talepteki gerilemenin etkisiyle ödemeler dengesi 3 yılın ardından cari fazla vermiş oldu. Petrol fiyatlarındaki artışın olumsuz etkisine rağmen turizm gelirlerindeki artış, 12 aylık cari açığın gerilemesine katkıda bulundu. Finansman tarafına bakıldığında, 2018 yılında gelişmekte olan ülkelere yönelik risk iştahının azalması ile yaşanan portföy çıkışlarına ek olarak, ağustos ayında yaşanan sert kur hareketinin Türkiye’nin negatif ayrışmasına ve portföy yatırımları ve diğer yatırımlardaki çıkışın artmasına neden olduğunu görüyoruz. Böylece finansman tarafında TCMB rezervleri ve net hata noksan kaleminin ön plana çıkması dikkat çekiyor. Önümüzdeki dönemde ekonomik aktivitedeki yavaşlama ile cari dengedeki iyileşmenin devam etmesini bekliyoruz.

 

 

Temmuz Ayı Verileri Analizi

Temmuz ayı cari işlemler dengesi Türkiye’de Temmuz ayında cari açık 1,80 milyar USD olan piyasa beklentisinin altında olarak 1.7 milyar $ olarak açıklandı.

Vakıf Yatırım – 2018 Temmuz Ayı Ödemeler Dengesi İstatistikleri

Cari işlemler açığı temmuz ayında beklentilere paralel 1,75 mlr $ olarak gerçekleşti 

TCMB’nin açıkladığı verilere göre, cari işlemler hesabı 2018 Temmuz ayında, piyasa beklentisi olan 1,8 mlr $ seviyesinin hafif altında 1,75 mlr $ açık verdi. 2018 Temmuz ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yaklaşık 3 mlr $ azalış  gösteren cari işlemler açığı, son on iki ayda 54,6 mlr $’a geriledi.

Cari İşlemler Dengesi - 12 Aylık Kümülatif Rakamlar
Cari İşlemler Dengesi – 12 Aylık Kümülatif Rakamlar

Finans hesabı altında, doğrudan yatırımlardan kaynaklanan net girişler temmuz ayında 707 mn $ olarak gerçekleşti. Resmi rezervlerde aylık bazda 2,4 mlr $ artış görülürken, net hata noksan kalemine 2,5 mlr $ giriş kaydedildi. Böylece 2018 Ocak-Temmuz döneminde net hata noksan kalemine 11,6 mlr $ giriş oldu. 2018 Temmuz ayında portföy yatırımları 279 mn $ net çıkış kaydetti. Yurtdışı yerleşikler hisse senedi piyasasında 463 mn $ net satış, DIBS piyasasında ise 115 mn $ net alış gerçekleştirdi. Diğer yatırımlar kaleminde 764 mn $ net artış kaydedildi.

2018 Temmuz ayında, azalan ithalat ve dış ticaret açığına ek olarak turizm gelirlerindeki yıllık %18 oranındaki artış cari açığı sınırlandırıcı etkide bulundu. Böylece 12 aylık cari açıkta mayıs ayında başlayan gerileme eğilimi devam etti. Öncü verilerin özellikle yılın üçüncü çeyreğinden itibaren ekonomik aktivitede yavaşlamaya işaret etmesi, yılın kalanında ithalattaki gerilemenin süreceğini ve dış ticaret açığındaki iyileşmenin de devam edeceğini gösteriyor.

Türkiye'ye Sermaye Girişleri - Temmuz 2018 Verileri Tablosu
Türkiye’ye Sermaye Girişleri – mnTL – Temmuz 2018 Verileri Tablosu

Yılın başından bu yana cari denge üzerinde baskı kuran dış ticaret açığındaki iyileşme ile cari açığın da gerilemeye devam etmesini bekliyoruz. Cari açıktaki gerileme beklentimize karşılık, 2018’in ilk 7 ayında cari açığın %35’inin net hata noksan kaleminden karşılanmış olması finansman tarafındaki baskıların devam ettiğini gösteriyor. Önümüzdeki dönemde küresel finansal koşullardaki sıkılaşmaya da bağlı olarak yatırımların zayıf seyretmesi finansman tarafındaki riskleri artırıcı etkide bulunabilir.

 

Enver Erkan, Araştırma Uzmanı – Cari Açık Analizi

Cari açık Temmuz’da geriledi…

Türkiye’de Temmuz ayında cari açık 1,80 milyar USD olan piyasa beklentisinin ve 2 milyar USD olan bizim beklentimizin altında 1,75 milyar USD olarak açıklandı. Cari açık aylık bazda geçen yılın aynı dönemine göre 2,96 milyar USD azalırken, yıllıklandırılmış bazda cari açık da böylece 54,56 milyar USD olarak gerçekleşti. Ocak – Temmuz 2018 dönemi cari açığı ise 33,13 milyar USD oldu.

Beklentilerin bir miktar altında, geçen senenin aynı dönemine göre de 3 milyar USD’lik belirgin bir düşüş kaydetmiş bir cari açık verisi görüyoruz. Yıllıklandırılmış cari işlemler açığı da böylece 54,56 milyar USD’ye gerilemiş oldu. Yılın ilk yarısında cari açıktaki artış eğilimi devam ediyordu, ancak ekonomik yavaşlama ile ilgili olarak cari denge tarafında son 3 aydır daha iyi rakamlar görüyoruz. İhracatta artma devam etmekle beraber, ithalat yavaşlıyor. Hizmetler dengesinde iyileşme özellikle seyahat kaleminden kaynaklı gelirlerin etkisiyle devam ediyor. Öncü veriler itibariyle Ağustos ayında cari denge tarafında benzer şekilde iyileşmenin devamını öngörebiliriz.

Finansman tarafına baktığımızda ise; doğrudan yatırımlar tarafında olumlu bir gelişme olarak 707 milyon USD’lik net giriş görmekteyiz. Portföy yatırımlarında ise 279 milyon USD net çıkış görünmektedir. Bu dönemde hisse senetlerinden 463 milyon USD net çıkış söz konusu olurken, borçlanma araçlarında ise 115 milyon USD net alım yapıldığı görülmektedir. Net hata ve noksan kaynaklanan girişler 2,98 milyar USD tutarında, oldukça yüksek. Yılın ilk 7 ayında da 11,61 milyar USD’lik NHN girişi görülmekte. Rezervler ise Temmuz döneminde 2,42 milyar USD arttı.

Ekonomide yavaşlama ile ilintili olarak dış ticaret açığında meydana gelen gerileme cari denge tarafında önümüzdeki aylarda düşük rakamlar görmemizi sağlayabilir. İthalattaki gerileme sürüyor, aynı zamanda hizmetler dengesindeki iyileşmenin de cari denge tarafına katkı sunmaya devam etmesi beklenebilir. NHN’nın finansman içindeki ağırlığı ise halen yüksek… Doğrudan yatırımlar tarafındaki yılın 7 ayının genelindeki zayıf eğilim kapsamında finansman tarafındaki riskler devam edebilir. Cari açık son rakamlar eşiğinde yıl sonunda 46 milyar USD seviyesinde gerçekleşebilir.

 

İş Yatırım – Odak Noktası – Temmuz 2018 Cari Açık

Cari açıktaki düzeltme hızlanıyor

Temmuz’da cari açık 1,8 milyar dolar ile piyasa tahminiyle uyumlu, öngörümüzden daha geniş gerçekleşti. 12 aylık birikimli cari açık Haziran’a göre 3,0 milyar dolar daralarak 54,6 milyar dolara geldi. Bahsedilen bu daralma, net altın ithalatından ve altın-enerji hariç çekirdek açıktaki daralmadan kaynaklandı (sırasıyla 1,2 ve 2,9 milyar dolar). Öte yandan enerji açığı aylık bazda genişlemeye devam etti (1,1 milyar dolar). Yıllıklandırılmış enerji ve altın hariç açıktaki daralmanın devam etmesi ekonomideki dengelenme sürecini doğruluyor. Çekirdek açıktaki daralma önümüzdeki aylarda devam edecek.

Finansman tarafında kayıtlı sermayenin Haziran’daki 4,5 milyar dolar çıkış sonrası 1,2 milyar dolar ile tekrar girişe dönmesi iyi haber. Bu girişin 0,7 milyar doları net doğrudan yatırımlardan, 0,8 milyar doları diğer yatırımlardan geldi. Diğer yatırımlar kaleminin detaylarına bakıldığında ise efektif ve mevduatlardan (yurtdışındaki bankaların Türkiye’deki tuttukları varlıkları arttırmaları) 0,4 milyar dolar, şirketlerin kısa ve uzun vadeli borçlanmalarından 1,1 milyar dolar geldiği görülüyor. Öte yandan bankaların nette 0,9 milyar dolar borç ödemesi sermaye çıkışına neden oldu. Son olarak Temmuz’da net hata noksan kaleminden 3,0 milyar dolarlık giriş oldu. Yıl başından bu yana bu kalemden toplamda 11,6 milyar dolarlık giriş oldu. Tüm bu gelişmeler sonrasında Temmuz’da resmi rezervlerde 2,4 milyar dolarlık artış oldu.

Borç Çevirme Oranlarından İyi Haber

Son olarak uzun vadeli borç çevirme oranlarının (yurtdışı tahvil ihracı dâhil) yılın ilk yedi ayında bankalar için %101, şirketler için %145 seviyesinde olması iyi haber. Önümüzdeki aylarda borç çevirme oranlarının seviyesi yakından takip edilecek.
Özetle Temmuz’da cari açıktaki düzeltme/dengelenme sürecinin hızlandığını görüyoruz. Yılın kalan aylarında son faiz artışı sonrası iktisadi faaliyetteki yavaşlamanın hızlanmasından gelecek katkıyı da hesaba katarak cari açıktaki daralma sürecinin daha da hızlanacağını düşünüyoruz.

Temmuz ayı özelinde rezervlerin artması ve kayıtlı sermaye girişinin tekrar artmaya başlaması iyi haber. Ancak finansman tarafında asıl resmi piyasalarda oynaklığın arttığı Ağustos itibariyle görmeye başlayacağız. Yılın ikinci yarısında iç talepte beklediğimiz zayıflamanın ithalata yansıması nedeniyle ve TL’deki değer kaybının ihracatı desteklemesi nedeniyle yıllık cari açık tahminimizi 43 milyar dolara indirdik (önceki tahmin: 55 milyar dolar). (GCM Forex)

 

Seda Yalçınkaya Özer, Araştırma Uzmanı – Cari İşlemler Dengesi Değerlendirme

Temmuz ayı cari işlemler dengesi 1.7 milyar $ olarak açıklandı. Geçen yılın aynı ayna göre cari açık %63 azaldı. Piyasa beklentisi cari açığın 1.8 milyar $ geleceği yönündeydi. Beklentiden iyi bir veri. Böylelikle yıllık cari açığımız 54.5 milyar $ oldu. Ancak yıllık veride geçen yıla göre %46 artış var. Yılın ilk yedi ayında ise cari açık 33.1 milyar $ olurken geçen yılın aynı dönemine kıyasla %26 yüksek. Aylık daralmaların yıllık verideki artışı düşürmesi beklenebilir.

Portföy çıkışları dikkat çekiyor

Portföy yatırımlarında ise 279 milyon $ çıkış dikkat çekiyor. Portföy yatırımlarında Ocak ayında gelen 5 milyar $’lık giriş dışında diğer aylarda çıkış olması sıcak paranın yavaş yavaş çıkmaya başladığının göstergesi olarak dikkat çekmekte. Bu açıdan Ocak – Temmuz döneminde 426 milyon $ çıkış olmuş. Yıllık portföy yatırımları 6 milyar $ girişe işaret etse de 2017 yılının aynı döneminde 14.4 milyar $ portföy girişi olduğu dikkate alındığında girişler yarı yarıya azalmış. Sıcak parada çıkış yaşanmış. Alt kalemler itibarıyla incelendiğinde, yurtdışı yerleşiklerin hisse senedi piyasasında 463 milyon ABD doları net satış, devlet iç borçlanma senetleri piyasasında ise 115 milyon ABD doları net alış yaptığı görülmektedir.

Temmuz ayında doğrudan yatırımlarda 707 milyon $ giriş oldu. Yıllık rakamda 7.2 milyar $ doğrudan yatırım girişi oldu. Ocak – Temmuz dönemi değerlendirildiğinde ise doğrudan yatırımlar 3.5 milyar$  oldu. 2017 yılın aynı döneminde 4.5 milyar $ girişler vardı.

Diğer yatırımlarda ise temmuz ayında 764 milyon $ giriş oldu. Haziran ayında diğer yarımlarda 4 milyar $ çıkış sonrasında Ocak – temmuz dönemi toplam diğer yatırımlarda 13 milyar $ giriş var. Diğer yatırımlar altında, yurtiçi bankaların yurtdışı muhabirlerindeki efektif ve mevduat varlıkları 701 milyon ABD doları, yurtdışı bankaların yurtiçindeki mevduatları da 737 milyon ABD doları net artış kaydetmiştir.

Genel olarak, temmuz ve haziran aylarına yönelik veriler cari açıkta önümüzdeki dönemde ılımlı bir seyrin görüleceğine yönelik havayı destekliyor. İç talepteki yavaşlamanın Ağustos ayı cari işlemler dengesi üzerinde olumlu etki yaratabileceğini düşünüyoruz. Özellikle turizm gelirlerinin 2018 yılı genelinde artış trendi iyileşme kaydederek önümüzdeki dönemde de cari dengeye katkı sağlayacaktır. Diğer yandan kura yönelik gelişmelerin ve ABD yapımlarının seyrine bağlı olarak global büyüme dinamiklerinin takipçisi olmaya devam edeceğiz.

Özetle, doğrudan yatırımlarda 707 milyon $ giriş, portföy yatırımlarında 279 milyon $ çıkış ile diğer yatırımlarda 764 milyon $ eklendi. Buna net hata noksan kaleminden gelen 2.983 milyon $ eklendiğinde toplam finansman 4 milyar 175 milyon $ olmuş ve cari açığı finanse edilmiş. Bu rakamı temmuz ayı cari açık rakamından çıkardığımızda geriye kalan 2 milyar 424 milyon doları TCMB rezervlerinden karşılamışız. (İntegral Yatırım)

 

 

Cari Açık Nedir? Nasıl Hesaplanmaktadır?

Cari Açık, ödemeler dengesindeki cari işlemler hesabının eksi değerde olmasıdır. Cari işlemler hesabı ise aşağıdaki şekilde hesaplanır. Örneğin 2018 Ocak ayı itibariyle cari işlemler hesabı TCMB tarafından şu şekilde verilmiştir:

    2018 Ocak

A- CARİ İŞLEMLER HESABI -7.096

  1. İhracat 13.140
  2. İthalat 20.774Mal Dengesi -7.634
  3. Hizmet Gelirleri 2.765
  4. Hizmet Giderleri 1.846Mal ve Hizmet Dengesi -6.715
  5. Birincil Yatırım Kaynaklı Gelirler 484
  6. Birincil Yatırım Kaynaklı Giderler 963Mal, Hizmet ve Birincil Gelir Dengesi -7.194
  7. İkincil Yatırım Kaynaklı Gelirler 98

Yukarıda görüldüğü üzere devletle arası ithalat ihracat arasındaki fark mal dengesini oluşturmaktadır. Mal dengesini daha ayrıntılı olarak incelediğimizde parasal olmayan altın ve bavul ticareti gibi kalemlerin de ayrıca yer aldığını görebiliriz. Konu ile ilgili daha fazla bilgiyi soru-cevap bölümümüzün cari açık-ödemeler dengesi başlığında bulabilirsiniz.