Ana sayfa Raporlar Ekonomi Raporları ve Gelişmeleri Cari Fazla Ey...

Cari Fazla Eylül Ayında 2,5 Milyar Dolar Oldu

TCMB tarafından aylık olarak açıklanan ödemeler dengesi /cari işlemler açığı verilerine ait, cari açık, net hata noksan hakkında güncel uzman yorum ve analizleridir.

100.000 TL Paranız Olsa Nasıl Yatırım Yapardınız? Sanal Para ile Deneyin!

Cari Fazlaya Devam, Oyak Yatırım

Eylül ayında cari işlemler dengesi, bir önceki yılın 1.9 milyar dolarlık fazlasına karşılık 2.5 milyar dolar fazla verdi. Bu miktar, hem 2,2 milyar dolar civarındaki beklentimizin hem de 2,0 milyar dolarlık piyasa beklentisinin üzerinde. Böylece, 12 aylık cari fazla bir ay önceki 5,3 milyar dolar seviyesinden Eylül ayında 5,9 milyar dolara yükseldi. 2Ç2020’ye kadar 12 aylık cari işlemler dengesinin fazla vermesini bekliyoruz.

Ancak ithalattaki ivmelenmeye bağlı olarak, bu yıl sonu cari işlemler dengesi tahminimizi 8,7 milyar dolardan 6,1 milyar dolara düşürdük. Gelecek yılın sonunda ise 16.6 milyar dolar veya GSYH’ye oran olarak %2.0 cari açık bekliyoruz.

Finansman tarafında, sermaye girişi 12 aylık toplam bazda 1,6 milyar dolar olarak gerçekleşirken geçen ay bu tutar 2,7 milyar dolar çıkış şeklinde gerçekleşmişti. Son 12 ayda doğrudan yabancı yatırım girişi 7.9 milyar ABD doları olarak gerçekleşti; bunun 5,4 milyar doları yabancılara gayrimenkul satışından kaynaklandı. Portföy yatırımları, 12.3 milyar dolarlık Eurobond ihracı sayesinde 1 milyar dolar fazla verirken diğer yatırımlar yurtdışında varlık birikiminin 8,2 milyar dolar artması ve 11,1 milyar dolarlık net uzun vadeli kredi geri ödemesi dolayısıyla 7,3 milyar dolar açık verdi. Cari işlemler fazlası ile sermaye girişlerinin artması sayesinde rezervler son 12 ayda güçlü bir seyir izledi. 5.9 milyar dolarlık cari fazlaya ek olarak 1.6 milyar dolar sermaye girişi ve 3.2 milyar dolar net hata ve noksan olarak kaydedilen girişler Eylül ayında 10.7 milyar dolar rezerv birikimine yol açtı. Önceki ay rezerv birikimi 7,2 milyar olmuştu.

12 Aylık Cari Fazla Zirve Yeniledi, Gedik Yatırım

Cari denge, eylülde, 2,5 milyar dolar fazla verdi.  Konsensüs 2,2 milyar dolar, bizim tahminimiz ise aylık 1,9 milyar dolar fazla verilmesi yönündeydi. Böylelikle 12 aylık cari fazla önceki ayki ulaştığı 5,3 milyar dolar seviyesindeki tarihi zirvesini Eylül 2019 itibariyle 5,9 milyar dolara taşıdı. Geçen yılın aynı ayına göre cari fazla gözlenen 599 milyon dolarlık artışta en önemli etken seyahat gelirleri kaynaklı olarak hizmet dengesinde gözlenen 694 milyon dolarlık iyileşme olurken; dış ticaret dengesindeki iyileşme 48 milyon dolar ile sınırlı kaldı. Dış ticaret dengesi, geçen ay 33 milyon dolar ile cari dengeye Mayıs 2018’den bu yana ilk defa sınırlı da olsa negatif katkı vermişti.

Doğrudan yatırımlar, eylülde, geçen yılın aynı dönemine göre 967 milyon dolar azalarak 8 milyon dolar net giriş kaydetti. Portföy yatırımlarında da 144 milyon dolar net giriş gözlendi. Diğer yatırımlarda aylık bazda 832 milyon dolar net çıkış görüldü. Bu durumda, yurt içi bankaların yurtdışı muhabirlerindeki efektif ve mevduat varlıklarında gözlenen 2,5 milyar dolarlık net artış belirleyici olurken; yurtdışından sağlanan krediler ile ilgili olarak bankalar ve genel hükümet sırasıyla 809 milyon dolar ve 138 milyon dolar net geri ödeme, diğer sektörler ise 682 dolar net borçlanma gerçekleştirdi.  Diğer taraftan, net hata-noksan kaleminde aylık bazda 1,8 milyar dolar net çıkış kaydedildi. Böylelikle, resmi rezervler ağustos ayında 29 milyon dolar arttı.

Yıllıklandırılmış cari dengedeki iyileşme eğiliminin sonuna geldik. Geçen yıl yaşanan kur şoku sonrasında üst üste 3 çeyrek dönem yaşanan daralmayla birlikte ithalatta gözlenen yavaşlama, kurun bulunduğu seviyelerin dış ticarette sağladığı rekabet avantajı ve turizm gelirlerindeki olumlu görünüm 12 aylık cari fazlanın tarihi zirveye ulaşmasındaki başlıca etkenler olarak sıralanabilir. TCMB’nin Temmuz, eylül ve ekim ayındaki son 3 toplantısında gerçekleştirdiği 10 puanlık önden yüklemeli güçlü faiz indirimlerinin gecikmeli etkileriyle iç talep ve iktisadi faaliyette toparlanma beklemekle birlikte; bu durumun ithalat ve reel ekonomi bacağındaki asıl ya da gözle görülür etkilerinin yılın son çeyreği ile gelecek yılın ilk çeyreğinde daha hissedilir hâle geleceğini düşünüyoruz. Ekim ayına dair öncü dış ticaret verileri bu görüşümüzü desteklemekte. Ayrıca, gelecek ay itibariyle yıllıklandırılmış rakamları destekleyen rakamların da seriden çıkmaya başlayacağını da not edelim. Dolayısıyla, önümüzdeki aylarda, aylık bazda yeniden cari açık verildiğini görmeye başlayabiliriz. Mevcut gerçekleşme ve eğilimleri dikkate alarak 2019 yılının (12 aylık verileri itibariyle) sınırlı da olsa cari fazla ile tamamlanacağı yönündeki görüşümüzü sürdürüyoruz. 2019 yılı cari denge tahminimiz +1 milyar dolar; cari denge / GSYH tahminimiz de +%0,1 seviyesinde (2018: -%3,5).

Yeniden dengelenmenin sonuna yaklaşıyoruz, İş Yatırım

Eylül’de cari denge 2,5 milyar dolar fazla ile 2,0 milyar dolarlık piyasa beklentisine göre çok daha yüksek geldi. Buna paralel 12 aylık birikimli cari fazla Ağustos’a göre 0,6 milyar dolar artışla 5,9 milyar dolara ulaştı. Benzer şekilde 12 aylık birikimli çekirdek fazla (enerji ve altın hariç fazla) 0,7 milyar dolar artarak 47,7 milyar dolara ulaştı.

Finansman tarafında Eylül’de 0,7 milyar dolarlık kayıtlı sermaye çıkışı görülüyor. Detaylara bakıldığında muhabir hesaplarda tutulan mevduattaki 1,7 milyar dolar artış, ve bankaların 0,8 milyar dolar net borç ödemesinin, şirketler cephesinden 0,6 milyar dolar giriş ve ticari kredilerdeki 1.3 milyar dolar artış ile karşılanamadığı görülüyor.

Eylül ayında bankalar 1,7 milyar dolarlık uzun vadeli kredi öderken, kısa vadeli borçlanmaları 0,1 milyar dolar, uzun vadeli borçlanmaları 0,8 milyar dolar düzeyinde oldu. Yılın ilk dokuz ayında uzun vadeli borç çevirme oranı bankalar için %75, şirketler için %98 düzeyinde gerçekleşti.

Eylül ayında 2,5 milyar dolar cari fazlaya rağmen, finans hesabından 0,8 milyarlık çıkış ve net hata noksan kaleminden 1,8 miyar dolarlık çıkış nedeniyle resmi rezervler değişmedi.

Özetle, Eylül ayında 2,5 milyar dolarlık fazla ile 12 aylık cari dengenin 5,9 milyar dolara ulaşması ekonomide yeniden dengelenmenin devam ettiğini göstermesi açısından olumlu. Finansman tarafında 0,7 milyar dolarlık kayıtlı sermaye çıkışı bankaların muhabir hesaplarda tuttukları mevduatın artmasından kaynaklandığı için sorun olarak görmüyoruz. Bankaların muhabir hesaplarda tuttukları mevduatı da hesaba katan uluslararası rezervlerde Eylül ayında yükseliş göreceğiz.

İktisadi faaliyetteki canlanma işaretlerine rağmen turizm cephesinden gelen güçlü destek ile dengelenmenin Eylül ayında da devam ettiğini görüyoruz. Hesaplamalarımız yıllık cari fazladaki iyileşmenin yılın son çeyreğinde yavaşlayacağına işaret ediyor. Son çeyrekte Merkez Bankası’nın faiz indirimlerinin gecikmeli olarak iktisadi faaliyete yansıması ile cari fazlanın kademeli olarak azalmasını bekliyoruz.

Cari işlemler dengesi 2019 Eylül ayında 2,48 mlr $ fazla verdi, Vakıf Yatırım

Cari işlemler dengesi 2019 Eylül ayında 2,48 mlr $ fazla verdi… TCMB’nin açıkladığı verilere göre, 2018 Eylül ayında 1,88 mlr $ fazla veren ödemeler dengesi, 2019 Eylül ayında piyasa beklentilerinin (2,2 mlr $ fazla) hafif üzerinde 2,48 mlr $ fazla verdi. Böylece 12 aylık cari işlemler dengesi 5,89 mlr $ cari fazla vermiş oldu.

2019 Eylül ayında dış ticaret açığı yıllık bazda %5,2 azalarak 867 mn $ olurken, bir önceki yılın aynı ayına göre ihracatta %2,5, ithalatta ise %2,1 artış gerçekleşti. ‘’Altın ve enerji hariç cari işlemler hesabı’’, bir önceki yılın aynı ayında 5,12 mlr $ fazla vermişken, 2019 Eylül ayında 5,79 mlr $ fazla verdi.

Finans hesabı altında, doğrudan yatırımlardan kaynaklanan net girişler eylül ayında 8 mn $ olarak gerçekleşti. Portföy yatırımları ise eylül ayında 144 mn $ net giriş kaydetti. Resmi rezervlerde 29 mn $ artış görülürken, net hata noksan kaleminde 1,76 mlr $’lık çıkış kaydedildi.

2019 Eylül ayında cari dengenin beklentilerin bir miktar üzerinde fazia vermesinde, özellikle turizm gelirlerindeki artışın sürmesi ile hizmetler dengesinin fazla vermesi etkili oldu. Dış ticaret açığındaki gerileme, eylül ayında da devam ederek cari fazla verilmesini destekledi. Eylül ayında, doğrudan yatırımlar 8 mn $ giriş kaydederek bir önceki yılın altında kalırken, portföy yatırımları sınırlı giriş kaydetti. Önümüzdeki dönemde ekonomik aktıivitedeki toparlanma ile cari dengedeki iyileşmenin bir miktar sınırlanabileceğini düşünüyoruz.

 

 

Ödemeler Dengesi Gelişmeleri – Eylül 2019

Cari İşlemler Hesabı

  • Cari işlemler fazlası, bir önceki yılın Eylül ayına göre 599 milyon ABD doları artarak 2.477 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Bunun sonucunda, on iki aylık cari işlemler fazlası 5.895 milyon ABD dolarına yükselmiştir.
  • Söz konusu gelişmede, ödemeler dengesi tablosundaki dış ticaret açığının bir önceki yılın aynı ayına göre 48 milyon ABD doları azalarak 867 milyon ABD dolarına gerilemesi ve hizmetler dengesi kaynaklı net gelirlerin 694 milyon ABD doları artarak 4.324 milyon ABD dolarına yükselmesi etkili olmuştur.
  • Altın ve enerji hariç cari işlemler fazlası ise, bir önceki yılın Eylül ayına göre 670 milyon ABD doları artarak 5.791 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
  • Hizmetler dengesi altında seyahat kaleminden kaynaklanan net gelirler, bir önceki yılın aynı ayına göre 619 milyon ABD doları tutarında artarak 3.471 milyon ABD dolarına yükselmiştir.
  • Birincil gelir dengesi kalemi altında yatırım geliri kaleminden kaynaklanan net çıkışlar, bir önceki yılın aynı ayına göre 174 milyon ABD doları artarak 1.020 milyon ABD doları olmuştur.
  • İkincil gelir dengesi fazlası 4 milyon ABD doları artarak 108 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Finans Hesabı

  • Doğrudan yatırımlardan kaynaklanan net girişler 8 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
  • Portföy yatırımları 144 milyon ABD doları tutarında net giriş kaydetmiştir. Alt kalemler itibarıyla incelendiğinde, yurt dışı yerleşiklerin hisse senedi piyasasında 120 milyon ABD doları ve devlet iç borçlanma senetleri piyasasında 149 milyon ABD doları net alış yaptığı görülmektedir.
  • Yurt dışında gerçekleştirilen tahvil ihraçlarıyla ilgili olarak, bankalar 30 milyon ABD doları net geri ödeme, diğer sektörler ise 9 milyon ABD doları net borçlanma gerçekleştirmiştir.
  • Diğer yatırımlarda 832 milyon ABD doları tutarında net çıkış gerçekleşmiştir.
  • Diğer yatırımlar altında, yurt içi bankaların yurt dışı muhabirlerindeki efektif ve mevduat varlıkları 2.479 milyon ABD doları, yurt dışı bankaların yurt içindeki mevduatları da 510 milyon ABD doları net artış kaydetmiştir.
  • Yurt dışından sağlanan kredilerle ilgili olarak, bankalar ve Genel Hükümet sırasıyla 809 milyon ABD doları ve 138 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleştirmişken, diğer sektörler 682 milyon ABD doları net kullanım yapmıştır.
  • Resmi rezervlerde bu ayda 29 milyon ABD doları net artış gözlenmiştir.

 

 

Petrol Fiyatlarındaki Artış Cari Açığa Ne Kadar Yansıyacak? İş Yatırım

16.09.2019 – Suudi Arabistan’a drone saldırısı sonrası petrol fiyatlarında hızlı yükseliş

Suudi Arabistan’a drone saldırısı sonrası petrol fiyatları 70 dolara kadar yükseldikten sonra 67 dolar civarında seyrediyor (Cuma kapanışa göre %11 yükselişi ifade ediyor). Zarar gören ve üretimin durduğu tesisler ülkenin toplam üretiminin yarısını gerçekleştirirken Dünya üretimindeki payı %5. Suudi Arabistan’ın elinde talebi karşılayacak stoklar olmasına karşın, zarar gören tesislerde üretimin ne zaman başlayacağına dair belirsizlik ve artan jeopolitik riskler petrol fiyatlarında oynaklık yaratmaya devam edebilir.

Petrol fiyatlarındaki 10 dolarlık artış enerji faturamızı yaklaşık 4 milyar dolar arttırıyor. Hesaplamalarımız nihai tüketimin kısılması nedeniyle bu artışın yaklaşık yarısının cari açığa yansıyacağını gösteriyor. Ekonomide devam eden dengelenme ve cari dengedeki son durum dikkate alındığında petrol fiyatlarında ilave bir artışın olmadığı bir senaryoda mevcut durumun cari açık üzerindeki etkisinin sınırlı olmasını bekliyoruz. Ek olarak petrol fiyatlarındaki 10 dolarlık artış enflasyonda yaklaşık 0,3 puan artışa neden oluyor. Ancak eşel mobil Sistemi nedeniyle nihai akaryakıt fiyatlarında önemli bir değişiklik beklemiyoruz. Dolayısıyla petrol fiyatlarındaki artışın enflasyon üzerindeki etkisi çok daha sınırlı olacaktır.

Ödemeler Dengesi Yorumu: Dengelenmenin Sonuna mı Yaklaştık? Tacirler Yatırım

Temmuz ayı cari işlemler dengesi, aylık 1,15 milyar dolar fazla verirken, piyasa medyan tahmini 1,3 milyar dolar ve kurum tahminimiz olan 1,5 milyar dolar’ın bir miktar altında kaldı. Sonuç olarak yıllık cari işlemler fazlası bir önceki ay ki 1,1 milyar dolar (GSYİH’nin %0,1’i) seviyesinden 4,4 milyar dolar’a (GSYİH’nın %0,6’sı) yükseldi. Yıllık çekirdek cari işlemler dengesi de (enerji ve altın ticareti hariç) artmaya devam ederek 43,2 milyar dolar’dan 45,6 milyar dolar’a ulaştı. Yıllık çekirdek denge geçen sene Eylül ayında fazla vermeye başlamıştı.

Ticaret Bakanlığı tarafından ay başında yayınlanan Ağustos ayı ticaret verileri, yıllık cari işlemler fazlasında bir miktar daha yükselişi işaret ediyor. Bu çerçevede Ağustos ayında yıllık cari işlemler fazlasının 5-5,2 milyar dolar seviyesine yükselmesini bekliyoruz. Ancak dış ticaret verilerinin de çizdiği resim doğrultusunda yeniden dengelenmenin sonuna yaklaştığımızı düşünüyoruz. Bu noktada Eylül ayından itibaren yıllık cari işlemler fazlasının kademeli olarak azaldığını takip edebiliriz. Ancak yine de cari işlemler dengesinin yılı fazla ile kapamasını bekliyoruz.

Sermaye hareketleri tarafına baktığımızda;

  • Temmuz ayında net portföy girişinin 97 milyon dolar ile oldukça sınırlı kaldığı görüldü. Yılbaşından beri toplam net portföy girişi ise 1,6 milyar dolar ile yine oldukça düşük bir seviyeyi işaret etti.
  • Bankacılık sektörü net dış borç ödeyici olmaya devam ederken, uzun vadeli dış borç geri çevirme rasyosunun Temmuz ayında %52 olduğu takip edildiği. Söz konusu oran reel sektör tarafında ise %100 seviyesindeydi.
  • Yurtiçi bankaların yurtdışı muhabirlerindeki mevduat varlıklarında Temmuz ayında 1,7 milyar dolar kadar artış yaşanırken, aynı miktarda bir artışta yurtdışı bankaların yurtiçindeki mevduatlarında kaydedildi.
  • En son olarak net hata/noksan kaleminden Temmuz ayı içerisinde 0,6 milyar dolar giriş kaydedilirken, yılbaşından beri toplam giriş 3 milyar dolar’a ulaştı.

Sonuç olarak, cari işlemler dengesinde fazla verilmesi ile beraber resmi rezervlerde Temmuz ayında 3,2 milyar dolar kadar artış yaşanırken, yılbaşından beri toplam rezerv artışı 4 milyar dolar olarak gerçekleşti.

Cari İşlemler Fazlasının Devamını Bekliyoruz, Oyak Yatırım

Temmuz ayında ödemeler dengesi önceki yılın 2,2 milyar dolarlık cari açığına çarşılık 1,1 milyar dolarlık cari fazlaya işaret etti. 12 aylık cari işlemler dengesi, Temmuz ayındaki 1,1 milyar dolarlık fazladan 4,4 milyar dolar cari fazlaya yükseldi. Cari işlemler fazlasının 2020 yılının ortasına kadar devam etmesini bekliyoruz. Yıl sonu cari denge tahminimiz, tahmini GSYİH’nin %1,2’sine karşılık gelen 8,7 milyar dolar seviyesinde. Bu oran 2018 sonunda GSYİH’nın % 3,5’i düzeyindeydi. Temmuz ayında enerji dışı denge, bir ay önceki 38.5 milyar dolar seviyesinden 12 aylık toplam bazda 41.0 milyar dolara fazla yükselirken enerji ve altın hariç denge 43.2 milyar dolardan 45.6 milyar dolara yükseldi. Finansman tarafında ise 12 aylık sermaye çıkışı 14,8 milyar dolardan 14,3 milyar dolara geriledi.

Cari Fazlaya Devam, İş Yatırım

13.09.2019 – Temmuz’da cari denge 1,2 milyar dolar fazla ile piyasa medyan beklentisi dâhilinde, 1,1 milyar dolarlık öngörümüzün sınırlı oranda üzerinde geldi. Böylece yıllıklandırılmış cari fazla Haziran’a göre 3,3 milyar dolar artışla 4,4 milyar dolara ulaştı. Ek olarak 12 aylık birikimli çekirdek fazla (enerji ve altın hariç fazla) 45,6 milyar dolara ulaştı.

Finansman tarafında Temmuz’da 1,4 milyar dolarlık kayıtlı sermaye girişi oldu. Net doğrudan yatırımlardan 0,7 milyar dolarlık, diğer yatırımlar kaleminden ise 0,6 milyar dolarlık giriş oldu. Portföy cephesinde bankaların yurtdışı portföy varlıklarını 1,2 milyar dolar arttırmaları ve 1,4 milyar dolar tahvil ödemeleri kaynaklı çıkışı kamunun 2,3 milyar dolarlık eurobond ihracı büyük ölçüde telafi etti ve nette sadece 0,1 milyar dolarlık giriş oldu. Diğer yatırımlar kalemindeki 0,6 milyar dolarlık girişin önemli kısmı ticari kredilerden kaynaklandı. Öte yandan bankalar uzun vadeli kredilerde nette 1,0 milyar dolar borç ödediler. Uzun vadeli borç çevirme oranları (yurtdışı tahvil ihracı dâhil) yılın yedi ayında bankalar için %78, şirketler için %91 seviyesine geldi.

Son olarak net hata noksan kaleminden 0,6 milyar dolarlık giriş olurken resmi rezervler 3,2 milyar dolar arttı.

Özetle, Temmuz’da cari denge beklentiler dâhilinde fazla verdi ve 12 aylık birikimli cari fazla 4,4 milyar dolara ulaştı. Finansman tarafında 1,4 milyar dolarlık kayıtlı sermaye girişi oldu ancak portföy cephesinde cılız görünüm sürdü. Bankaların yurtdışı portföy varlıklarını arttırması, tahvil ve uzun vadeli borç ödemeleri ana çıkış kalemleri olurken kamunun eurobond borçlanması portföy çıkışlarını telafi etti.

İktisadi faaliyetteki yavaşlamanın yansıması ve turizm cephesinden gelen güçlü destek ile dengelenmenin Temmuz’da devam ettiğini görüyoruz. Hesaplamalarımız yıllık cari fazlanın kısa dönemde artacağına işaret ediyor. Yılın son çeyreğinde ise cari dengenin seyrini iktisadi faaliyet belirleyecek. Son çeyrekte Merkez Bankası’nın faiz indirimlerinin etkisiyle iktisadi faaliyette beklediğimiz canlanmanın yansıması ile cari açığın kademeleri olarak tekrar genişlemesini bekliyoruz. Yıl sonu cari açık tahminimizi 5 milyar dolarda (milli gelirin %0,7’si) koruyoruz.

 

Cari işlemler dengesi 2019 Temmuz ayında 1,16 mlr $ fazla verdi, Vakıf Yatırım

TCMB’nin açıkladığı verilere göre, 2018 Temmuz ayında 2,18 mlr $ açık veren ödemeler dengesi, 2019 Temmuz ayında piyasa beklentilerine (1,3 mlr $ fazla) paralel 1,16 mlr $ fazla verdi. Böylece 12 aylık cari işlemler dengesi 4.44 mlr $ cari fazla vermiş oldu.

2019 Temmuz ayında dış ticaret açığı yıllık bazda %49 azalarak 2,52 mlr $ olurken, bir önceki yılın aynı ayına göre ihracatta %10,6 artış, ithalatta ise %4,6 düşüş gerçekleşti. ‘’Altın ve enerji hariç cari işlemler hesabı’’, bir önceki yılın aynı ayında 2,15 mlr $ fazla vermişken, 2019 Temmuz ayında 4,58 mlr $ fazla verdi.

Finans hesabı altında, doğrudan yatırımlardan kaynaklanan net girişler temmuz ayında 657 mn $ olarak gerçekleşti. Portföy yatırımları ise temmuz ayında 97 mn $ net giriş kaydetti. Resmi rezervlerde 3,16 mlr $ artış görülürken, net hata noksan kaleminde 603 mn $’lık giriş kaydedildi.

2019 Temmuz ayında piyasa beklentilerine paralel 1,16 mlr $ fazla veren ödemeler dengesi, 12 aylık verilere göre 2002 Şubat ayından bu yana en yüksek cari fazlayı vermiş oldu. Temmuz ayında dış ticaretteki daralmanın olumlu katkısının yanında turizm gelirlerindeki %21,4’lük artış, ödemeler dengesindeki iyileşmeyi destekledi. Finansman tarafında doğrudan yatırımlardan kaynaklı girişler bir önceki yılın altında kalırken, doğrudan yatırımların %67,8’lik kısmı gayrimenkul satışlarından kaynaklandı. 2018 Temmuz ayında çıkış yaşanan portföy yatırımlarında ise 2019 Temmuz ayında sınırlı giriş kaydedildi. Gümrük Bakanlığı’nın açıkladığı öncü veriler ağustos ayında dış ticaret açığındaki gerilemenin hız kestiğine işaret ediyor. Bu nedenle ağustos ayında dış ticaretin cari denge üzerinde olumlu etkisinin bir miktar azalmasını ancak turizm gelirlerindeki artış ve hizmetler dengesinin olumlu katkısının devamı ile 12 aylık cari işlemler dengesinin 4,7 mlr $ seviyelerinde fazla vermesini bekliyoruz.

 

Temmuz Ayında Ocak 2002’den Bu Yana En Yüksek 12 Aylık Cari Fazla, Gedik Yatırım

Cari denge, temmuzda, 1,2 milyar dolar fazla verdi.  Konsensüs ve bizim tahminimiz aylık 1,3 milyar dolar fazla verilmesi yönündeydi. Böylelikle, önceki ay 1,1 milyar dolar seviyesinde olan 12 aylık yıllıklandırılmış cari fazla Temmuz 2019 itibariyle 4,4 milyar dolar fazla ile Ocak 2002 (4,5 milyar dolar)’den bu yana görülen en yüksek yıllıklandırılmış cari fazla olarak gerçekleşti. Temmuz ayında verilen 1,2 milyar dolarlık fazlada geçen yılın aynı ayına göre 2,2 milyar dolar düşüşle 2,5 milyar dolara gerileyen dış ticaret açığı ve geçen yılın aynı dönemine göre 959 milyon dolar artışla +4,3 milyar dolara ulaşan net hizmet gelirleri belirleyici oldu.

Doğrudan yatırımlar, temmuzda, geçen yılın aynı dönemine göre 66 milyon dolar azalarak 657 milyon dolar net giriş kaydetti. Portföy yatırımlarında da 97 milyon dolar net giriş gözlendi. Yurtdışında yerleşikler hisse senedi ve DİBS piyasasında sırasıyla 88 milyon dolar ve 391 milyon dolar net alım yaparken; yurtdışındaki tahvil ihraçlarıyla ilgili bankalar 1,4 milyar dolar net geri ödeme gerçekleştirirken, genel hükümet 2,3 milyar dolar yeni tahvil ihracı gerçekleştirdi. Diğer yatırımlarda aylık bazda 634 milyon dolar net giriş görüldü. Bu durumda, ticari krediler kaynaklı gözlenen 952 milyon dolarlık net girişin belirleyici olduğu görülmekte. Diğer taraftan, net hata-noksan kaleminde aylık bazda 603 milyon dolar net giriş kaydedildi. Böylelikle, resmi rezervler temmuz ayında 3,2 milyar dolar arttı.

Geçen yıl yaşanan kur şoku sonrasında üst üste 3 çeyrek dönem yaşanan daralma, kurun bulunduğu seviyelerin dış ticarette sağladığı rekabet avantajı ve turizm gelirlerindeki olumlu görünüm 2002 yılı başından bu yana en yüksek 12 aylık cari fazlanın görülmesindeki başlıca etkenler olarak sıralanabilir. Gelecek 1-2 aylık dönemde de 12 aylık cari fazlanın sürme olasılığı bulunsa da yılın ikinci yarısında beklediğimiz kademeli toparlanma eğiliminin etkisiyle 4Ç19 itibariyle yıllıklandırılmış rakamların yeniden cari açığa geçeceğini öngörmekteyiz. Özellikle, TCMB’nin gerçekleştirdiği önden yüklemeli güçlü faiz indirimlerinin iktisadi faaliyeti ne ölçüde destekleyeceği bu anlamda önemli bir belirleyici olacak. Mevcut gerçekleşme ve eğilimleri dikkate alarak, 2019 yılı cari açık tahminimizi 8 milyar dolar; cari denge / GSYH tahminimizi de -%1,1’e olarak koruyoruz (2018: -%3,5). Ancak, tahminimiz üzerindeki aşağı yönlü risklerin artış gösterdiğini not etmekte de fayda bulunmakta.

 

Ödemeler Dengesi Nedir? Neyi Anlatır?

Ödemeler Dengesi geniş anlamıyla, bir ekonomide yerleşik kişilerin diğer ekonomilerde yerleşik kişiler (yurtdışında yerleşikler) ile belli bir dönem içinde yapmış oldukları ekonomik işlemlerin sistematik kayıtlarını elde etmek üzere hazırlanan istatistiki bir rapordur. Ödemeler Dengesi istatistiklerinin toplanmasına ilişkin uluslararası standartlar, Uluslararası Para Fonunun (IMF) üye ülkelerine yol gösterici olarak hazırladığı Ödemeler Dengesi ve Uluslararası Yatırım Pozisyonu El Kitabı’nda yer almaktadır. Bu doküman, aynı zamanda ödemeler dengesi istatistiklerini ülkeler bazında karşılaştırmaya da olanak tanır. Türkiye’nin Ödemeler Dengesi İstatistikleri ise, IMF’nin 2009 yılında yayımladığı yukarda sözü edilen el kitabı  temel alınarak toplanmakta ve her ay düzenli olarak yayınlanmaktadır.

 

Haziran Ayında Yıllık Cari İşlemler Dengesi 17 Yıl Sonra Fazla Verdi

Cari Açıktan Cari Fazlaya Geçtik, İş Yatırım 

Haziran’da cari açık 0,5 milyar dolar ile beklentimiz dâhilinde geldi (piyasa medyan tahmini: 0,3 milyar dolar açık). Böylece yıllıklandırılmış cari denge 0,5 milyar dolar ile Kasım 2002’den bu yana ilk kez fazlaya geçti. Birikimli cari açıkta Mayıs ayına göre 2,5 milyar dolarlık düzeltmenin 1,7 milyarı çekirdek (altın ve enerji hariç denge) fazladaki artıştan kaynaklandı. Böylece 12 aylık birikimli çekirdek fazla 42,6 milyar dolara ulaştı.

Finansman tarafında Haziran’da 0,9 milyar dolarlık kayıtlı sermaye girişi var. Net doğrudan yatırımlardan 0,6 milyar dolar giriş, portföyden 2,1 milyar dolar çıkış, diğer yatırımlar kalemlerinden ise 2,4 milyar dolarlık giriş var. Portföydeki çıkışta bankaların ve şirketlerin sırasıyla 1,3 milyar dolar ve 1,2 milyar dolarlık tahvil ödemeleri öne çıkıyor. Diğer yatırım kalemlerinde sermaye girişi sağlayan ana kalemler yurtiçi bankaların yurtdışındaki döviz mevduatlarını 2,4 milyar dolar azaltmaları ve Merkez Bankası’nın 1,1 milyar dolarlık muhtemelen Katarla yaptığı swap anlaşması oldu. Öte yandan bankalar ve şirketler uzun vadeli kredilerde nette sırasıyla 1,0 milyar dolar ve 1,2 milyar dolar borç ödediler. Uzun vadeli borç çevirme oranları (yurtdışı tahvil ihracı dâhil) yılın yarısında bankalar için %86, şirketler için %90 seviyesine geriledi. Son olarak net hata noksan kaleminden 2,8 miyar dolarlık çıkış olurken resmi rezervler 2,5 milyar dolar azaldı.

Özetle Haziran’da 12 aylık birikimli cari denge Kasım 2002’den bu yana ilk kez fazla verdi. Finansman tarafında banka ve şirketlerin hem tahvil tarafında hem de uzun vadeli kredi tarafında toplamda 4,7 milyar dolar borç geri ödemesi dikkat çekiyor. Yurtiçi bankaların yurtdışındaki varlıklarını azaltması ve TCMB’nin swap anlaşması toplam sermaye çıkışını sınırlasa da toplam finansman için rezervlerde 2,5 milyar dolarlık erime oldu. İktisadi faaliyetteki yavaşlamanın yansıması ve turizm cephesinden gelen güçlü destek ile dengelenmenin devam ettiğini görüyoruz. İlk hesaplamalarımız Temmuz ayında da cari fazla vereceğimize ve yıllık cari fazlanın artacağına işaret ediyor. Yılın son çeyreğinde ise cari dengenin seyrini iktisadi faaliyet belirleyecek. İktisadi faaliyette beklediğimiz canlanmanın yansıması ile cari açığın kademeli olarak tekrar genişlemesini bekliyoruz. Ancak mevcut durumu dikkate alarak 2019 toplamında cari açık tahminimizi 13 milyar dolardan (milli gelirin %1,7’si) 5 milyar dolara (milli gelirin %0,7’si) güncelliyoruz.

 

12 aylık cari denge 17 yıl sonra fazla verdi… Enver Erkan 

Türkiye’de Haziran ayında cari işlemler açığı aylık bazda 548 milyon USD olarak gerçekleşirken; cari işlemler dengesi 12 aylık bazda 2002’den bu yana ilk defa fazla pozisyonuna geçerek 538 milyon USD’lik fazlaya işaret etmiştir. Bloomberg anketinin medyan beklentisi ve GCM Yatırım Araştırma olarak bizim de beklentimiz aylık bazda 200 milyon USD açık verilmesi yönündeydi.  

Cari işlemler açığının bir önceki yılın Haziran ayına göre 2,47 milyar USD azalmasında dış ticaret açığında geçen yılın aynı dönemine göre görülen 1,82 miyar USD’lik azalış ile hizmetler dengesindeki seyahat kalemi kaynaklı girişlerin artması etkili oldu. Buna karşılık, aylık bazdaki verinin beklentilerin üzerinde gelmesinde son dönemde mal ihracatındaki azalma eğilimi etkili olmuş görünüyor. Bu noktada özellikle TRY’deki değerlenme ve Avrupa’daki ekonomik yavaşlamayı ihracat görünümü açısından negatif okumaya devam ediyoruz. Ekonomideki dengelenme süreci çerçevesinde iç talep koşullarının ise ithalat tarafındaki gerilemenin devam etmesinde etkili olmasını bekleriz. Bu durum, 3Ç19 döneminde yıllıklandırılmış bazda cari fazla vermemizde etkili olacaktır. 4Ç19’da ise ekonomideki faiz indirimlerinin etkisinin daha net görülerek iç talebin ekonomiye daha çok destek vereceğini, bunun da ithalat tarafındaki daralma trendini bozarak cari açık tarafına yol alınması şeklinde gerçekleşmesini bekleriz.

Finansman tarafında ise, doğrudan yatırımlar tarafında 581 milyon USD’lik net giriş görmekteyiz. Portföy yatırımlarında ise 2,1 milyar USD net çıkış görünmektedir. Bu dönemde hisse senetlerinde 192 milyon USD net alım söz konusu olurken, borçlanma araçlarında ise130 milyon USD net alım yapıldığı görülmektedir. Bu dönemde bankaların ve diğer sektörlerin yurtiçi yerleşiklerin yurtdışındaki tahvil ihraçlarıyla alakalı 1,32 milyar USD ve 1,25 milyar USD net geri ödeme gerçekleştirdikleri görülüyor. Net hata ve noksan (NHN) çıkışı 2,78 milyar USD tutarında gerçekleşmiş. Rezervler ise Haziran döneminde 2,48 milyar USD düştü. 

 

Kasım 2002’den Bu Yana İlk 12 Aylık Cari Fazla, Gedik Yatırım

Cari denge haziranda konsensüs beklentilerden ve bizim tahminimizden hafif olumsuz olarak 548 milyon dolar açık verdi (Konsensüs: -350 mn dolar, Gedik Yatırım: -450 mn dolar). Böylelikle, 2018 yılı Mayıs ayında 58 milyar dolara sınırına dayanan ve önceki ay 1,9 milyar dolar seviyesinde olan 12 aylık yıllıklandırılmış cari açık Haziran 2019 itibariyle 538 milyon dolar cari fazla olarak gerçekleşti. Böylelikle, Kasım 2002’den bu yana ilk kez 12 aylık rakamlarla cari fazla verildi. Yıllıklandırılmış rakamda aylık bazda gözlenen iyileşmede geçen yılın aynı ayına göre 1,8 milyar dolar düşüşle 2,6 milyar dolara gerileyen dış ticaret açığı ve geçen yılın aynı dönemine göre 754 milyon dolar artışla +3,2 milyar dolara ulaşan net hizmet gelirleri belirleyici oldu.

Tahvil ve kredilerdeki net geri ödemeler ile net-hata noksandaki düşüş rezervlerin azalmasına neden oldu. Doğrudan yatırımlar, haziranda, geçen yılın aynı dönemine göre 471 milyon dolar azalarak 581 milyon dolar net giriş kaydetti. Portföy yatırımlarında ise 2,1 milyar dolar net çıkış gözlendi. Diğer yatırımlarda aylık bazda 2,4 milyar net giriş görüldü. Diğer taraftan, net hata-noksan kaleminde aylık bazda 2,8 milyar dolar net çıkış kaydedildi. Böylelikle, resmi rezervler haziran ayında 2,5 milyar dolar azaldı.

Tarihsel olarak, dış ticaret açığı ve cari açığın yavaş büyüme dönemlerinde ithalatta gözlenen düşüş eğilimi (hammaddede ithalata bağımlılığın etkisi) ile birlikte azaldığı hatta fazlaya dönüştüğü; büyümenin hızlandığı dönemlerde ise açığın yükseldiği görülmekte. Bu nedenle, 12 aylık cari fazlanın ne kadar süre devam edeceğini iktisadi faaliyetin yılın ikinci yarısında izleyeceği seyir belirleyecek. Mevcut gerçekleşme ve eğilimleri dikkate alarak, 2019 yılı cari açık tahminimizi 8 milyar dolar; cari denge / GSYH tahminimizi de -%1,1’e olarak koruyoruz (2018: -%3,5).

 

Cari İşlemler Dengesi Değerlendirme / 2019 Haziran, Seda Yalçınkaya Özer

Cari işlemler dengesi haziran ayında 548 mn $ açık yönünde geldi. Piyasa beklentisi 270 mn $ açık gelmesi yönündeydi. Buna göre piyasa beklentisinin üzerinde geldi. 

Yıllıklandırılmış veride cari fazla verdik. Böylelikle yıllık bazda 538 mn $ cari fazlaya geçmiş durumdayız. Geçen yıl Haziranda 58.9 mn $ cari açık yönündeydik. Bu açıdan bakıldığında büyümede yavaşlamanın sonucu olarak cari işlemler dengesinde iyileşme sürüyor. 

Ocak – haziran döneminde ise 3.2 mn $ cari açık bulunuyor. Bu rakam 2018 yılının aynı döneminde 31. 04 mn $ yönündeydi. Yıl genelinde cari işlemler dengesindeki gerilemenin devam etmesini bekliyoruz. Dış ticaret açığındaki artışa karşılık turizm gelirlerindeki artışın sürmesi cari açığın küçük miktarda gelmesini sağlamış. Muhtemelen önümüzdeki günlerde yaz aylarının gelmesi ile seyahat gelirlerinde artış görülebilir.  

Finansman tarafı güçlü değil

Haziran’da doğrudan yatırımlara 581 mn $ giriş oldu. Ocak – haziran döneminde toplam 3.112 mn $ doğrudan yatırım girişi sağlamış olduk. Portföy yatırımlarında 2.098 mn $ çıkış oldu. Nisan ayındaki 4.468 mn$ portföy çıkışından sonra en yüksek çıkış haziran ayında olmuş. Bununla birlikte diğer yatırımlarda 2.368 mn $ giriş yaşandı. Finansman hesabı güçlü değil. Dolayısıyla cari işlemleri finanse etme konusunda yeterli olunamamış. Dolayısıyla rezervlerde 2.476 mn $ kullanmışız. 

Genel finansman hesabını özetlersek, 581 mn $’lık doğrudan yatırım girişine, 2.098 mn $ portföy çıkışını düşüp, 2.368 mn $’lık diğer yatırımlardan gelirleri eklediğimizde 851 mn $ giriş dikkat çekiyor. Buna 2.778 mn $’lık net hata noksanı çıkardığımızda yaklaşık 1.927 mn $’lık bir finansman fazlası oluşmuş görünüyor. Buna cari hesaptan gelen 548 mn $ açığı eklediğimizde ulaşılan yaklaşık 2.475 mn $ döviz ihtiyacımız olmuş onu da rezervlerden karşılamışız. Yılbaşından bu yana merkez Bankası rezerv kullanımımız 1638 mn $ seviyesine ulaşmış durumda. 

Temmuz ayında turizm gelirlerinde daha fazla artış görmemiz mümkün. Ekonomide güçlü bir ivmelenme söz konusu değil. Dolayısıyla önümüzdeki günlerde cari fazla vermeye devam edebiliriz. Bu sonuçlar uzun zamandan sonra döviz kurlarında cari hesaptan oluşan baskının da bittiğini görüyoruz.

Ödemeler Dengesi Gelişmeleri – Haziran 2019

Cari İşlemler Hesabı

  • Cari işlemler açığı, bir önceki yılın Haziran ayına göre 2.471 milyon ABD doları azalarak 548 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Bunun sonucunda, on iki aylık cari işlemler hesabı 538 milyon ABD doları fazla vermiştir.
  • Söz konusu gelişmede, ödemeler dengesi tablosundaki dış ticaret açığının bir önceki yılın aynı ayına göre 1.823 milyon ABD doları azalarak 2.601 milyon ABD dolarına gerilemesi ve hizmetler dengesi kaynaklı girişlerin bir önceki yılın aynı ayına göre 754 milyon ABD doları artarak 3.166 milyon ABD dolarına yükselmesi etkili olmuştur.
  • Altın ve enerji hariç cari işlemler fazlası ise, bir önceki yılın Haziran ayına göre 1.693 milyon ABD doları artarak 2.284 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
  • Hizmetler dengesi altında seyahat kaleminden kaynaklanan net gelirler, bir önceki yılın aynı ayına göre 646 milyon ABD doları tutarında artarak 2.527 milyon ABD dolarına yükselmiştir.
  • Birincil gelir dengesi kalemi altında yatırım geliri kaleminden kaynaklanan net çıkışlar, bir önceki yılın aynı ayına göre 102 milyon ABD doları artarak 1.064 milyon ABD doları olmuştur.
  • İkincil Gelir Dengesi kalemi kaynaklı girişler, bir önceki yılın aynı ayına göre 33 milyon ABD doları artarak 78 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Finans Hesabı

  • Doğrudan yatırımlardan kaynaklanan net girişler, bir önceki yılın aynı ayına göre 471 milyon ABD doları azalarak 581 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
  • Portföy yatırımları 2.098 milyon ABD doları tutarında net çıkış kaydetmiştir. Alt kalemler itibarıyla incelendiğinde, yurtdışı yerleşiklerin hisse senedi piyasasında ve devlet iç borçlanma senetleri piyasasında sırasıyla 192 milyon ABD doları ve 130 milyon ABD doları net alım yaptığı görülmektedir.
  • Yurtiçi yerleşiklerin yurtdışındaki tahvil ihraçlarıyla ilgili olarak bankalar ve diğer sektörler sırasıyla 1.322 milyon ABD doları ve 1.249 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleştirmiştir.
  • Diğer yatırımlarda 2.368 milyon ABD doları tutarında net giriş gerçekleşmiştir.
  • Diğer yatırımlar altında, yurtiçi bankaların yurtdışı muhabirlerindeki efektif ve mevduat varlıkları 1.564 milyon ABD doları net azalış, yurtdışı bankaların yurtiçindeki mevduatları ise 270 milyon ABD doları net artış kaydetmiştir.
  • Yurtdışından sağlanan kredilerle ilgili olarak, bankalar, Genel Hükümet ve diğer sektörler sırasıyla 1.043 milyon ABD doları, 173 milyon ABD doları ve 1.188 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleştirmiştir.
  • Resmi rezervlerde bu ayda 2.476 milyon ABD doları rezerv azalışı gözlenmiştir.

 

Mayıs Ayında Ödemeler Dengesi Fazla Verdi

Dengelenme hızlanarak devam ediyor, İş Yatırım

Mayıs’ta cari denge 151 milyon dolar fazla verdi. Beklentimiz 580 milyon, piyasa öngörüsü ise 300 milyon dolar fazla yönündeydi. Tahminimizdeki sapma birincil gelir dengesi ve ithalat uyarlama kalemlerinden kaynaklandı. Böylece yıllıklandırılmış cari açık Nisan ayına kıyasla 6,3 milyar dolar daralarak 2,4 milyar dolara geldi. Birikimli cari açıktaki 6,3 milyar dolarlık düzeltmenin 4,7 milyarı çekirdek (altın ve enerji hariç denge) fazladaki artıştan kaynaklandı. Bu durum dengelenme sürecinin hızlanarak devam ettiğini gösterdi.

Finansmanda Mayıs’ta 1,3 milyar dolarlık kayıtlı sermaye girişi oldu. Aylık bazda girişin 1,5 milyar doları diğer yatırım kalemlerinden geldi. Alt detaylarda Türk Bankaların yurtdışında tuttukları yabancı para mevduatlarını 3,7 milyar dolar azaltmaları (önceki 4 ay toplamda 7,7 milyar dolar artırmışlardı) temel giriş sebebi. Öte yandan bankaların 0,6 milyar dolarlık (1 milyar doları uzun vade) şirketlerin 0,5 milyar dolarlık kredi ödemesi ve yurtdışı bankaların Türkiye’de tuttukları yabancı para mevduatları 1,5 milyar dolar azaltması toplam kayıtlı sermaye girişini sınırladı. Uzun vadeli borç çevirme oranları (yurtdışı tahvil ihracı dâhil) yılın beş ayında bankalar için %97, şirketler için %123 seviyesine geriledi. Öte yandan, doğrudan yatırımlardan nette 0,2 milyar dolarlık giriş olurken portföy cephesinden 0,5 milyar dolarlık çıkış görüldü. Son olarak net hata noksan Mayıs’ta 1,6 milyar dolar ile desteğini sürdürdü. Böylece resmi rezervlerde 3,0 milyar dolarlık artış oldu.

Özetle, Mayıs’ta cari fazla beklentilerin altında kalsa da yıllıklandırılmış açıktaki daralma hızla devam etti. Ancak Mayıs özelinde kayıtlı sermaye girişine rağmen finansman kalitesi iyi değil. Giriş temel olarak bankaların yurtdışı mevduatlarını azalmalarından kaynaklandı. Kredi ve portföy cephesinde ise çıkış söz konusu. Net hata noksan ise finansmanı desteklemeye devam ediyor. İktisadi faaliyetteki yavaşlamanın yansıması ve sezonun açılması ile birlikte turizm gelirlerinde görülen artış nedeniyle cari açıktaki daralmanın devam etmesini bekliyoruz. Bu bağlamda Haziran itibariyle yıllıklandırılmış cari açığın fazlaya dönmesini bekliyoruz. Yılın son çeyreğinde ise cari dengenin seyrini iktisadi faaliyet belirleyecek. Büyümede beklediğimiz toparlanma gerçekleşirse cari açık kademeli olarak genişlemeye başlayacak. Ancak mevcut durum 2019 toplamında cari açığın 13 milyar dolarlık (milli gelirin %1,8’i) tahminimizden daha dar olabileceğine işaret ediyor.

 

Yıllık cari dengede sonraki aylarda fazla pozisyonuna geçilmesini bekleriz…Enver Erkan

Türkiye’de Mayıs ayında cari işlemler dengesi piyasa beklentisi 280 milyon USD fazlanın altında ve bizim beklentimiz olan 100 milyon USD açık seviyesinden daha olumlu olarak 151 milyon USD fazla olarak gerçekleşti. Ödemeler dengesi, Mayıs 2018 döneminde 6,16 milyar USD açık vermişti. Yıllıklandırılmış cari işlemler açığı ise Mayıs ayında 2,37 milyar USD seviyesine (16 yıldan uzun bir dönemin en düşük seviyesi) gerilemiştir. Bu iyileşmede dış ticaret açığında yıllık bazda görülen 706 milyon USD’lik düşüş ve hizmetler dengesi kaynaklı net girişlerin bir önceki seneye göre 594 milyon USD artmasının etkili olduğu görülmektedir. 

Cari işlemler dengesini oluşturan bileşenlerde, önceki eğilim ve trendler devam ediyor. Zayıf tüketici talebi ithalatı yavaşlatmaya devam ediyor, bunun yanında turizm sezonu etkisiyle artan seyahat gelirleri kapsamında hizmetler dengesinden gelen pozitif katkı aylık bazda cari fazla vermemizi sağlayacak. Yıllıklandırılmış cari denge bazında ise, Haziran ayından sonraki dönemde Temmuz ve Ağustos’ta da devam edecek şekilde fazla verecek pozisyona gelebiliriz. Sonraki çeyreklerde ise durum tamamen büyümedeki toparlanma ile ilişkili olacak, ekonomide durgunluk devam ettiği sürece çok düşük cari açık rakamları veya cari fazla görmeye devam edebiliriz. Türkiye, 5 Yıllık Kalkınma Planı’nda cari açığın GSYH’ye oranını 2018’deki %3,5 seviyesinden 2023’e kadar %0,9’a düşürmeyi planlamaktadır.

Finansman tarafında ise, doğrudan yatırımlar tarafında 204 milyon USD’lik net giriş görmekteyiz. Portföy yatırımlarında ise 456 milyon USD net çıkış görünmektedir. Bu dönemde hisse senetlerinde 138 milyon USD net satış söz konusu olurken, borçlanma araçlarında ise 369 milyon USD net satış yapıldığı görülmektedir. Net hata ve noksan (NHN) girişi 1,60 milyar USD tutarında gerçekleşmiş. Rezervler ise Mayıs döneminde 3,01 milyar USD arttı. Doğrudan yatırımlarda kısmi azalma mevcutken, portföy yatırımları tarafındaki çıkışlar ise azalmış. Finansman tarafında dalgalı seyretmeyi sürdürüyor. NHN’deki aylık bazda yüksek giriş dikkat çekerken ve rezervlerde ise artış görülmektedir.

 

Cari İşlemler Dengesi Değerlendirmesi, Seda Yalçınkaya

Mayıs ayı cari işlemler dengesi 151 milyon $ fazla yönünde geldi. Piyasa beklentisi cari işlemler dengesinin 300 milyon $ fazla gelmesi yönündeydi. Gelen veri neredeyse piyasa beklentisine paralel yönde denilebilir.

Ocak – Mayıs 2019 döneminde cari işlemler -3.142 milyon $ açık olarak geldi. 2018 yılında Ocak – Mayıs döneminde cari işlemler -28.035 milyon $ seviyesinde açıklamıştı. Geçen senenin beş aylık dönem rakamına kıyasla cari işlemler dengesinde ithalattaki hızlı daralmadan dolayı önemli bir düşüş var. Yıllık rakamda ise geçen yıl Mayıs ayında -57.914 milyon $ açık varken 2019 yılı Mayıs ayında bu rakam -2.370 milyon $’a gerilemiş durumda. Yıl genelinde cari işlemler dengesindeki gerilemenin devam etmesini bekliyoruz. Cari açığın milli hasılaya oranı yüzde 0.3 gibi çok düşük bir seviyeye gerilemiş oldu. 

Turizm gelirinde geçen aydan farklı bir gelişme yok ancak genel olarak turizm gelirlerinin katkısının yüksek olması cari işlemler dengesi desteklemeye devam ediyor. Muhtemelen önümüzdeki günlerde yaz aylarının gelmesi ile seyahat gelirlerinde artış görülebilir.

Finansman tarafında pürüzler sürüyor… Cari açığın finansmanında doğrudan yatırımlarda giriş olmasına karşın daha güçlü bir giriş olmasını beklemekteyiz. Mayıs ayında doğrudan yatırımlarda 204 milyon $ giriş olmuş. Portföy yatırımlarında ise 456 milyon $ çıkış olmuş. Geçen ay 4.4 milyar $ gibi çok ciddi bir portföy çıkışından sonra Mayıs ayında portföy çıkışları sınırlı kalmış. Diğer yatırımlarda 1.511 milyon ABD doları tutarında net giriş gerçekleşmiştir.

Genel finansman hesabını özetlersek, 204 milyon $’lık doğrudan yatırım girişine, 456 milyon $ portföy çıkışını düşüp, 1.511 milyon $’lık diğer yatırımlardan giderleri eklediğimizde 1.259 milyon $ giriş dikkat çekiyor. Buna 1.604 milyon $’lık net hata noksanı eklediğimizde yaklaşık 2.863 milyon $’lık bir finansman fazlası oluşmuş görünüyor. Buna cari hesaptan gelen 151 milyon $ açığı eklediğimizde ulaşılan yaklaşık 3 milyar $ döviz fazlasını TCMB rezervlerine eklemişiz. Böylelikle Ocak – Mayıs aylarında rezervlere toplam 838 milyon $ giriş oldu.

Finansman kalemine baktığımızda Mayıs ayında cari açığı finanse etmiş aynı zamanda Merkez Bankasının rezervlerine para eklemişiz. Haziran ayında da bu tablonun devam etmesi beklenebilir. Anacak özellikle portföy giriş ve çıkışlarındaki yaşanan dalgalanma Haziran ayı finansman tarafını etkileyebilir. Yurt içi yerleşiklerde haziran ayında 192 milyon $ ve DİBS’te 131 milyon $ giriş olmuş.

Yaz aylarındaki veri ile yıllık bazda cari fazla rakamı görebileceğimizi ancak son bahardan itibaren şirketlerin borç ödemelerinin de etkisiyle cari verinin yine yıllık bazda negatife dönebileceğini düşüncemizi koruyoruz.

 

Ödemeler Dengesi Gelişmeleri – Mayıs 2019

Cari İşlemler Hesabı

  • Bir önceki yılın Mayıs ayında 6.172 milyon ABD doları açık veren cari işlemler hesabı, bu yılın aynı ayında 151 milyon ABD doları fazla vermiştir. Bunun sonucunda, on iki aylık cari işlemler açığı 2.370 milyon ABD dolarına gerilemiştir.
  • Söz konusu gelişmede, ödemeler dengesi tablosundaki dış ticaret açığının bir önceki yılın aynı ayına göre 5.853 milyon ABD doları azalarak 706 milyon ABD dolarına gerilemesi ve hizmetler dengesi kalemi kaynaklı girişlerin bir önceki yılın aynı ayına göre 594 milyon ABD doları artarak 2.303 milyon ABD dolarına yükselmesi etkili olmuştur.
  • Altın ve enerji hariç cari işlemler hesabı ise, bir önceki yılın Mayıs ayında 1.204 milyon ABD doları açık vermişken, bu ayda 3.469 milyon ABD doları fazla vermiştir.
  • Hizmetler dengesi altında seyahat kaleminden kaynaklanan net gelirler, bir önceki yılın aynı ayına göre 257 milyon ABD doları tutarında artarak 1.846 milyon ABD dolarına yükselmiştir.
  • Birincil gelir dengesi kalemi altında yatırım geliri kaleminden kaynaklanan net çıkışlar, bir önceki yılın aynı ayına göre 194 milyon ABD doları artarak 1.299 milyon ABD doları olmuştur.
  • İkincil Gelir Dengesi kalemi kaynaklı çıkışlar, bir önceki yılın aynı ayına göre 104 milyon ABD doları azalarak 27 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Finans Hesabı

  • Doğrudan yatırımlardan kaynaklanan net girişler, bir önceki yılın aynı ayına göre 51 milyon ABD doları azalarak 204 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
  • Portföy yatırımları 456 milyon ABD doları tutarında net çıkış kaydetmiştir. Alt kalemler itibarıyla incelendiğinde, yurtdışı yerleşiklerin hisse senedi piyasasında ve devlet iç borçlanma senetleri piyasasında sırasıyla 138 milyon ABD doları ve 369 milyon ABD doları net satış yaptığı görülmektedir.
  • Yurtiçi bankalar, yurtdışındaki tahvil ihraçlarıyla ilgili olarak 52 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleştirmiştir.
  • Diğer yatırımlarda 1.511 milyon ABD doları tutarında net giriş gerçekleşmiştir.
  • Diğer yatırımlar altında, yurtiçi bankaların yurtdışı muhabirlerindeki efektif ve mevduat varlıkları ile yurtdışı bankaların yurtiçindeki mevduatları 3.989 milyon ABD doları ve 1.797 milyon ABD doları net azalış kaydetmiştir.
  • Yurtdışından sağlanan kredilerle ilgili olarak, bankalar, Genel Hükümet ve diğer sektörler sırasıyla 616 milyon ABD doları, 126 milyon ABD doları ve 524 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleştirmiştir.
  • Resmi rezervlerde bu ayda 3.008 milyon ABD doları artış gözlenmiştir.

 

 

Nisan Ayı Ödemeler Dengesi Yorumları

2004’ten bu yana en düşük cari açık, Oyak Yatırım

Nisan ayında ödemeler dengesi, 1,0 milyar dolarlık piyasa beklentisine karşılık 1,3 milyar dolar cari açık verdi. 12 aylık cari işlemler açığı bir ay önceki 12,9 milyar dolar seviyesinden 8,6 milyar dolarına geriledi. Bu açık Ocak 2004’ten bu yana görülen en düşük seviye. İthalatta daralmanın yılın geri kalanında da devam etmesini ve yıl sonunda cari dengenin fazla vermesini bekliyoruz. Bu oran muhtemelen düşük tek haneli bir oran olacak 2018 sonunda GSYİH’ya göre %-3,5’ten çok daha yüksek bir rakam olacağı aşikar. Finansman tarafında, sermaye hesabı bir önceki yılın aynı ayında kaydedilen 7,7 milyar ABD doları girişine kıyasla oldukça zayıf olan 5,2 milyar ABD doları değerinde çıkış sağlamıştır. Düşük cari işlemler açığının düşük finansman ihtiyacı olduğu gerçeğine rağmen, cari açığın kırılgan finansmanı, rezervlere yüksek oranda eğilerek ve net hata ve eksiklikler devam etmektedir. 12 aylık döneme ilişkin cari işlemler açığı 8.6 milyar ABD doları ve Nisan ayı itibariyle 17.9 milyar ABD doları sermaye çıkışı 11.9 milyar ABD doları net hata ve ihmaller ile 14.6 milyar ABD Doları rezerv kullanımı ile kapatılmıştır. Cari açığın önümüzdeki aylarda daha da düşmesini beklememize rağmen, yetersiz rezerv seviyesi ile birlikte sermaye çıkışlarının döviz kurunu baskı altında tutması muhtemel.

 

Cari açıkta daralma tam hızla sürüyor, İş Yatırım

Nisan ayında cari denge 1,3 milyar dolar açık verdi. Beklentimiz ve piyasa öngörüsü ise 1,5 milyar dolar açık yönündeydi. 12 aylık birikimli cari açık önceki aya göre 4,3 milyar dolarlık daralma ile 8,6 milyar dolara geriledi ve ekonomideki dengelenme sürecinin hız kesmeden sürdüğünü gösterdi. Birikimli cari açıktaki 4,1 milyar dolarlık düzeltmenin 3,9 milyar doları çekirdek (altın ve enerji hariç denge) fazladaki artıştan kaynaklanıyor. 12 aylık birikimli çekirdek fazla Mart’ta 36 milyar dolara ulaştı.

Finansmanda Nisan’da 5,2 milyar dolarlık kayıtlı sermaye çıkışı oldu. Aylık bazda çıkışın 4,5 milyar doları portföy akımlarından, 1,3 milyar doları diğer yatırımlar kaleminden kaynaklandı. Portföydeki çıkışta 1,4 milyar dolarlık eurobond ödemesi, 0,7 milyar dolarlık DİBS çıkışı ve özel sektörün yurtdışındaki portföy varlıklarını 2,2 milyar dolar arttırması etkili oldu. Diğer yatırımlar kaleminde ise Türk bankalarının yurtdışındaki döviz ve TL varlıklarını toplamda 3,1 milyar dolar arttırması öne çıktı. Kredi cephesinde ise bankaların 0,8 milyar dolarlık ödemesine karşılık (1,1 milyar doları uzun vadeli), şirketler 0,2 milyar dolar borçlandı. Uzun vadeli borç çevirme oranları (yurtdışı tahvil ihracı dâhil) yılın dört ayında bankalar için %107, şirketler için %139 seviyesine geldi. Öte yandan, doğrudan yatırımlardan nette 0,6 milyar dolarlık giriş oldu. Son olarak net hata noksan kaleminden 3,8 milyar dolarlık kayda değer destek resmi rezerv erimesini 2,8 milyar dolarda sınırladı.

Özetle, bir önceki ayda olduğu gibi Nisan ayında da cari denge beklentilerden daha az açık verdi. 8,6 milyar dolara gerileyen 12 aylık birikimli cari açık ekonomideki dengelenmenin devam ettiği gösterdi. Kayıtlı sermayede görülen güçlü çıkış nedeniyle net hata noksandan gelen katkıya rağmen resmi rezervlerde erime oldu. Ancak yurtiçi bankaların yabancı varlıklarındaki artış resmi rezervlerdeki azalmanın önemli kısmını telafi edecek ve ulusal rezervlerdeki azalma daha sınırlı olacak. Cari dengeye dair görüşümüzde değişiklik yok. İktisadi faaliyetteki yavaşlamanın yansımasıyla cari açıktaki daralmanın ikinci çeyrekte de devam etmesini bekliyoruz. Bu bağlamda Haziran-Temmuz aylarında cari açığın sıfıra yaklaşması mümkün görünüyor. İkinci yarıda ise büyümede beklediğimiz toparlanma gerçekleşirse cari açık kademeli olarak genişlemeye başlayacak. Yıllık cari açık beklentimiz 13 milyar dolar seviyesinde (milli gelirin %1,8’i).

 

Cari İşlemler Dengesi Değerlendirmesi, Seda Yalçınkaya

Nisan ayı cari işlemler dengesi -1.334 milyon $ seviyesinde açık yönünde geldi. Piyasa beklentisi cari işlemler dengesinin -1.500 milyon $ seviyesinde gelmesi yönündeydi. Gelen veri neredeyse piyasa beklentisine paralel denilebilir.

Ocak – Nisan 2019 döneminde cari işlemler -3.331 milyon $ seviyesinde geldi. 2018 yılında Ocak – Nisan döneminde cari işlemler -21.822 milyon $ seviyesinde açıklamıştı. Geçen senenin dört aylık dönem rakamına kıyasla cari işlemler dengesinde ithalattaki hızlı daralmadan dolayı önemli bir düşüş var.

Cari işlemler nisan ayı verisi ile beraber yıllık olarak 8.634 milyon $ açık açıklanmış oldu. Geçen sene nisan ayında cari işlemler 57.074 milyon $ açık seviyesindeydi. Yıl genelinde cari işlemler dengesindeki gerilemenin devam etmesini bekliyoruz. Cari açığın milli hasılaya oranı yüzde 1.2 gibi çok düşük bir seviyeye gerilemiş oldu.

Yaz aylarındaki veri ile yıllık bazda cari fazla rakamı görebileceğimizi ancak son bahardan itibaren şirketlerin borç ödemelerinin de etkisiyle cari verinin yine yıllık bazda negatife dönebileceğini düşünüyoruz.

Finansman tarafı çok parlak değil

Cari açığın finansmanında doğrudan yatırımlarda sınırlı bir giriş ve portföy ile diğer yatırımlarda çıkış dikkat çekiyor.

Nisan ayında doğrudan yatırımlara 578 milyon $ gibi sınırlı bir giriş oldu. Yılın ilk üç ayında ortalama 737 milyon $ giriş oldu. İlk dört ayda ise doğrudan yatırımlarda 2.8 milyar$ giriş dikkat çekiyor. Buna karşın portföy yatırımlarında nisan ayında 4.5 milyar $ çıkış oldu. 2019 yılında ilk kez portföy yatırımlarında çıkış yaşandı. Diğer yatırımlarda 1.281 milyon ABD doları tutarında net çıkış gerçekleşti.

Genel finansman hesabını özetlersek, 578 milyon $’lık doğrudan yatırım girişine, 4.519 milyon $ portföy çıkışını düşüp, 1.281 milyon $’lık diğer yatırımlardan giderleri çıkardığımızda 4.644 milyon $ çıkış verdiğimiz dikkat çekiyor. Buna 3.751 milyon $’lık net hata noksanı çıkardığımızda yaklaşık 893 milyon $’lık bir finansman açığımız oluşmuş görünüyor. Buna cari hesaptan gelen 1.334 milyon $ açığı eklediğimizde ulaşılan 2.227 Milyon $ döviz açığını TCMB rezervlerinden kullanmışız.

Finansman kalemine baktığımızda cari açığı finanse edemediğimiz ve Merkez Bankasının rezervlerinden kullandığımız ortaya çıkıyor. Ocak – Şubat aylarında rezervlere eklememize karşın mart ve nisan aylarında toplam 8.533 milyon $ rezervlerden kullandık. Özetle, 2019 yıllık cari açık kadar son ilki ayda rezervlerden kullanmış olduk.

Bununla birlikte seyahat gelirlerinin cari işlemler dengesine olumlu katkısı devam ediyor. Muhtemelen önümüzdeki günlerde yaz aylarının gelmesi ile seyahat gelirlerinde artış görülebilir. Ancak mayıs ayında portföy giriş ve çıkışlarında yaşanan dalgalanma Mayıs ayı finansman tarafını etkileyebilir. Yurt içi yerleşiklerde mayıs ayında 196 milyon $ ve DİBS’te 540 milyon $ çıkış olmuş. Mayıs ayında yaşanan portföy hareketleri mayıs ayı verisinde etkili olabilir. Mayıs ayı dış ticaret açığının 1.8 milyar $ olduğunu dikkate alırsak mayıs ayı cari açık verisinin de 1 – 1.3 milyar $ seviyelerinde gelmesi beklenebilir.

 

Cari açıkta hızlı daralma trendinin devamını bekleriz…Enver Erkan

Türkiye’de Nisan ayında cari işlemler açığı piyasa beklentisi 1,50 milyar USD’nin altında ve bizim beklentimiz olan 1,3 milyar USD’ye paralel 1,33 milyar USD olarak gerçekleşti. Ödemeler dengesi, Nisan 2018 döneminde 5,60 milyar USD açık vermişti. Yıllıklandırılmış cari işlemler açığı ise Nisan ayında 8,63 milyar USD seviyesine gerilemiştir. Bu iyileşmede dış ticaret açığında yıllık bazda görülen 3,66 milyar USD’Lik zayıflama ve hizmetler dengesi kaynaklı net girişlerin bir önceki seneye göre 401 milyon USD artmasının etkili olduğu görülmektedir.  

Cari işlemler açığında sert daralma trendi devam ediyor. İç talep koşullarındaki zayıflığın ithalata yaptığı aşağı yönlü etki ve halen çok kuvvetli olmasa da ihracat artışının destekleyici görüntüsü, bunun yanında mal ihracatı haricinde hizmet ihracatı tarafından da, yani turizm gelirlerinden de gelecek olan katkı çerçevesinde cari işlemler açığındaki hızlı daralma trendinin devamını bekleyebiliriz, bu çerçevede Haziran verisinde pozitife geçme de görebiliriz. Yılın genelinde ise geçen yılın tamamında gerçekleşen 27 milyar USD’nin çok daha altında bir cari açık göreceğiz.

Finansman tarafında ise, doğrudan yatırımlar tarafında 578 milyon USD’lik net giriş görmekteyiz. Portföy yatırımlarında ise 4,52 milyar USD net çıkış görünmektedir. Bu dönemde hisse senetlerinde 78 milyon USD net satış söz konusu olurken, borçlanma araçlarında ise 662 milyon USD net satış yapıldığı görülmektedir. Net hata ve noksan (NHN) girişi 3,75 milyar USD tutarında gerçekleşmiş. Rezervler ise Nisan döneminde 2,81 milyar USD azaldı. Doğrudan yatırımlarda kısmi azalma, sıcak parada ise Nisan ayında çıkış olduğu görülüyor. Finansman tarafında ise NHN’deki yüksek giriş ve rezerv eksilmesi olumsuz ayrıntılar…

 

12 aylık birikimli cari denge çok yakında fazlaya dönüşmek üzere… Şeker Yatırım

Mart’ta cari açık 0,9-1,0 milyar $’lık piyasa beklentilerinin (bizim beklentimiz 0,9 milyar $) altında 0,6 milyar $ olarak açıklandı. Geçen yılın aynı ayında 4,7 milyar $ açık verilmişti. 12 aylık birikimli cari açık böylece hızlı düşüşünü sürdürerek 17,0 milyar $’dan 12,8 milyar $’a geriledi (Mayıs 2018 zirvesinde 58 milyar $’a ulaşmıştı).

Sermaye hesabında ise, 0,8 milyar $’lık küçük denilebilecek bir açık oluştuysa da, net-hata noksan kalemi kaynaklı 4,3 milyar $’lık sermaye çıkışnnı etkisiyle, resmi rezervlerde 5,7 milyar $’lık azalış gerçekleşti.

Ocak-Mart döneminde ise, cari açık 1,9 milyar $’a ulaşarak geçen yılın aynı dönemindeki 16,2 milyar $’a göre önemli bir gerilemeye işaret etti. Geçen yılın aynı dönemindeki 11,7 milyar $’lık sermaye girişlerinin de bu sene 7,6 milyar $’a geriledeği görülüyor. Bu dönemde 5,0 milyar $’a ulaşan net-hata noksan kalemi, resmi rezervlerde sene başından beri artışı 0,6 milyar $ ile sınırlandırmış görünüyor.

Ödemeler dengesi de rezervlerdeki düşüşün kaynağına ilişkin net fikir vermedi

Bilindiği gibi, TCMB’nin rezerverinde son haftalardaki düşüşle ilgili olarak, bu düşüşün kaynağına ilişkin süregelen bir tartışma bulunmakta. Bu açıdan, Mart ayı ödemeler dengesinin detaylarında bu soruya kısmen de olsa cevap bulunabileceği beklentisi vardı. Ancak, Mart’ta 5,7 milyar $’lık rezerv düşüşünün 4,3 milyar $’ının net-hata noksan kaleminden kaynaklanmış olması nedeniyle, ödemeler dengesinin de rezerv düşüşünün kaynağına ilişkin maalesef bir ipucu vermediğini söyleyebiliriz.

Özel sektörün borç azaltma eğilimi devam etse de momentumun hafiflediği görülüyor

Bankalar Mayıs 2018’den bu yana her ay olduğu gibi, mart ayında da kredi tarafında net borç ödeyici oldu (0,7 milyar $ tutarında). Bankaların bu dönemde, net dış borç geri ödemesi 17,9 milyar $’a ulaşırken, uzun vadeli kredilerde yeniden borçlanma oranı %67 olarak gerçekleşti.

Bankacılık dışı şirketlerin ise, 1,2 milyar $ borç geri ödemesinin yapıldığı son üç aylık dönemin ardından, mart ayında 0,8 milyon $’lık net borçlanmaya gittiği (%158 borç çevirme oranı) görülüyor. Şirketler kesimi, son dönemde bankalar gibi dış borçlanmasını yavaşlatmış olsa da, 12 aylık birikimli bakıldığında nette dış borçlarını 3,5 milyar $ arttırdı (%128 borç çevirme oranı).

Eurobond ihraçları tarafında ise, önceki aylardaki net geri ödemelerin ardından, mart ayında bankaların 1,7 milyar $’lık, şirketler kesiminin de net 1,2 milyar $’lık net Eurobond ihracında bulunduğu görülüyor. Ek olarak, Hazine de Mart’ta net 1,0 milyar $’lık Eurobond ihracı gerçekleştirmiş durumda. Buna göre, Mart ayında cari açığın temel finansman kaleminin Eurobond ihraçları olduğunu rahatlıkla söyleyebiliririz.

Krediler ve eurobondlar birlikte bakıldığında, özel sektörün son 12 aylık dönemde 12,1 milyar $ borç azalttığı görülüyor ki bu rakam geçtiğimiz ay 17,5 milyar $ idi. Bu da borç azaltma eğiliminin (baz etkisinin de devreye girmesiyle) kısmen hafiflediği anlamına geliyor olabilir.

12 aylık cari denge çok yakında artıya geçebilir

İç talepte devam eden durgunluğa bağlı olarak, cari açıktaki hızlı geri çekilmenin önümüzdeki aylarda da devam etmesini ve Temmuz ayı (belki de Haziran ayı) gibi,12 aylık cari dengenin artıya geçmesini bekliyoruz. Yılın sonlarına doğru, trendin tersine dönmesi mümkün olsa da, artık 2019 sonunda cari açığın ancak 4-5 milyar $’ı (hatta belki de daha azını) bulmasını bekliyoruz.

 

Dengelenmeye Devam, İş Yatırım – Odak Noktası – Mart 2019 Cari Açık

Mart ayında cari denge 0,6 milyar dolar açık verdi. Beklentimiz ve piyasa öngörüsü ise 1,0 milyar dolar açık yönündeydi. 12 aylık birikimli cari açık önceki aya göre 4,1 milyar dolarlık daralma ile 12,8 milyar dolara geriledi ve ekonomideki dengelenme sürecinin tam gaz sürdüğünü gösterdi. Birikimli cari açıktaki 4,1 milyar dolarlık düzeltmenin tamamı çekirdek (altın ve enerji hariç denge) fazladaki artıştan kaynaklanıyor. 12 aylık birikimli çekirdek fazla Mart’ta 32 milyar dolara ulaştı.

Finansman tarafında 0,6 milyar dolarlık kayıtlı sermaye çıkışı var. Bu çıkışta yurtiçi bankaların yurtdışında tuttukları yabancı para mevduatlarını 4,3 milyar dolar arttırması etkili oldu. Kredi cephesinde ise bankaların 0,7 milyar dolarlık ödemesine karşılık (0,6 milyar doları uzun vadeli), şirketler 0,8 milyar dolar borçlandı. Öte yandan, doğrudan yatırımlardan gelen 1,0 milyar dolarlık giriş ve portföy kaynaklı 1,4 milyar dolarlık destek, kayıtlı sermaye çıkışını sınırladı. Portföydeki girişte kamunun nette eurotahvil ödemesine karşılık bankaların ve şirketlerin tahvil piyasasında borçlanması etkili oldu. Uzun vadeli borç çevirme oranları (yurtdışı tahvil ihracı dahil) yılın ilk çeyreğinde bankalar için %128, şirketler için %166 seviyesine geldi. Son olarak geçen yıl cari açığın finansmanında önemli bir rol oynayan net hata noksan kaleminde Mart’ta 4,3 milyar dolarlık çıkış oldu. Tüm bu gelişmelerle birlikte resmi rezervlerde 5,7 milyar dolarlık erime oldu.

Özetle 12 aylık birikimli cari açık Mart’ta 13 milyar dolara gerileyerek ekonomideki dengelenmenin devam ettiği gösterdi. Kayıtlı sermaye çıkışı ve net hata noksan kaleminden görülen çıkış sonucunda resmi rezervlerin 5,7 milyar dolar azaldığı görülüyor. Ancak yurtiçi bankaların yabancı varlıklarındaki artış resmi rezervlerdeki azalmanın önemli kısmını telafi edecek ve ulusal rezervlerdeki azalma daha sınırlı olacak (resmi veriyi gelecek hafta göreceğiz). İktisadi faaliyetteki yavaşlamanın yansımasıyla cari açıktaki daralmanın ikinci çeyrekte de devam etmesini bekliyoruz. İkinci yarıda ise büyümede beklediğimiz toparlanmanın etkisiyle cari açığın kademeli olarak genişlemeye başlamasını bekliyoruz. Ancak 2019 yılı büyüme tahmininde yaptığımız aşağı yönlü revizyon sonrasında yıllık cari açık beklentimizi 18 milyar dolardan 13 milyar dolara indirdik (milli gelirin %1,8’i).

 

Cari İşlemler Hesabı

  • Cari işlemler açığı, bir önceki yılın Mart ayına göre 4.145 milyon ABD doları azalarak 589 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Bunun sonucunda, on iki aylık cari işlemler açığı 12.829 milyon ABD doları olmuştur.
  • Söz konusu azalışta, ödemeler dengesi tablosundaki dış ticaret açığının bir önceki yılın aynı ayına göre 3.725 milyon ABD doları azalarak 916 milyon ABD dolarına gerilemesi en büyük etken olmuştur.
  • Altın ve enerji hariç cari işlemler hesabı ise, bir önceki yılın Mart ayında 573 milyon ABD doları açık vermişken, bu ayda 3.477 milyon ABD doları fazla vermiştir.
  • Hizmetler dengesi kaynaklı girişler Mart 2018’e göre 113 milyon ABD doları artarak 1.298 milyon ABD dolarına yükselirken, hizmetler dengesi altında seyahat kaleminden kaynaklanan net gelirler 55 milyon ABD doları tutarında artarak 1.043 milyon ABD dolarına yükselmiştir.
  • Birincil gelir dengesi kalemi altında yatırım geliri kaleminden kaynaklanan net çıkışlar, bir önceki yılın aynı ayına göre 131 milyon ABD doları azalarak 1.076 milyon ABD doları olmuştur.
  • Bunun yanı sıra, ikincil gelir dengesi kalemi kaynaklı net girişler, Mart 2018’e göre 195 milyon ABD doları artarak 199 milyon ABD dolarına yükselmiştir.

Finans Hesabı

  • Doğrudan yatırımlardan kaynaklanan net girişler, bir önceki yılın aynı ayına göre 120 milyon ABD doları azalarak 965 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
  • Portföy yatırımları 1.353 milyon ABD doları tutarında net giriş kaydetmiştir. Bu ayda, yurtdışındaki tahvil ihraçlarıyla ilgili olarak, bankalar ve diğer sektörler sırasıyla 1.702 milyon ABD doları ve 1.202 milyon ABD doları net borçlanma gerçekleştirmişken, Genel Hükümet 500 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleştirmiştir.
  • Hisse senedi ve devlet iç borçlanma senetleri piyasasında ise, yurtdışı yerleşiklerin sırasıyla 554 milyon ABD doları ve 863 milyon ABD doları net satış yaptığı görülmektedir.
  • Diğer yatırımlarda 3.153 milyon ABD doları tutarında net çıkış gerçekleşmiştir.
  • Diğer yatırımlar altında, yurtiçi bankaların yurtdışı muhabirlerindeki efektif ve mevduat varlıkları ve yurtdışı bankaların yurtiçindeki mevduatları sırasıyla 4.722 milyon ABD doları ve 303 milyon ABD doları net artış kaydetmiştir.
  • Ayrıca, Türkiye’de yerleşiklerin (bankalar hariç) yurtdışındaki mevduatlarına ilişkin olarak, 2018 yılı dördüncü çeyreği için kesinleşen Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) verileri 3.075 milyon ABD doları çıkış yönlü olarak ilgili kaleme yansıtılmıştır.
  • Yurtdışından sağlanan kredilerle ilgili olarak, bankalar ve Genel Hükümet sırasıyla 709 milyon ABD doları ve 91 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleştirmişken, diğer sektörler 789 milyon ABD doları net kullanım gerçekleştirmiştir.
  • Resmi rezervlerde bu ayda 5.728 milyon ABD doları azalış gözlenmiştir.

 

Şubat Ayı Verileri Yorumları

Cari açık hızla daralırken, borç azaltma eğilimi de devam ediyor, Şeker Yatırım

Şubat’ta cari dengede piyasa beklentilerine yakın 0,7 milyar $ açık verildi. Geçen yılın aynı ayında 4,5 milyar $ açık verilmişti. 12 aylık birikimli cari açık böylece Mayıs’ta 58, milyar $ seviyesinden başladığı düşüş trendini sürdürerek, 20,8 milyar $’dan 17,6 milyar $ seviyesine geriledi. Sermaye girişi 2,1 milyar $’a ulaşırken, 1,8 milyar $’lık net hata noksan hesabı ile birlikte resmi rezervlerde 2,8 milyar $ artış oldu. Ocak- Şubat döneminde cari açık geçen yılki 11,5 milyar $’a göre hızla gerileyerek 1,3 milyar $ oldu.

Bununla beraber, sermaye girişlerinin 8,4 milyar $’a ulaşması ve 0,8 milyar $’lık net hata noksan kaleminin de yardımıyla, resmi rezervlerde 6,4 milyar $’lık artış gerçekleşti. Temel finansman kalemleri Hazine’nin 2,0 milyar $’lık Eurobond ihracı, şirketler kesiminin 0,5 milyar $’lık net Eurobond ihracı, 0,5 milyar $’lık net doğrudan yatırım ve 1,3 milyar $’lık ticari krediler yoluyla sermaye girişi oldu.

Bunun yanında, bankalar önceki aylara göre daha düşük miktarda da olsa, borç azaltmaya devam ettiler. Şubat ayındaki net 0,4 milyar $’lık kredi borcu geri ödemesiyle (%87 yeniden borçlanma oranı), sektörün son 12 aydaki toplam kredi geri ödemesi 17,8 milyar $’a ulaştı. Cari açıktaki hızlı geri çekilmenin önümüzdeki aylarda da devam etmesini ve yıl içinde Temmuz ayı gibi, cari açığın 0-2 milyar $ seviyelerine kadar düşmesini (belki de hafif pozitife geçmesini) bekliyoruz. Sonrasında trend tersine dönse de, açığın 2019 sonunda ancak 11-12 milyar $ (GSYH’nin %1,8’i) veya az üzerinde seviyelere ulaşmasını bekliyoruz.

 

Cari açıkta yavaş büyüme kaynaklı düşüş, Oyak Yatırım

Cari açıkta % 1’in altına doğru – Şubat ayında ödemeler dengesi, 0,9 milyar dolarlık piyasa beklentisi ve bizim beklentimize karşılık 0,7 milyar dolar cari açık verdi. Böylece, 12 aylık vadeli cari işlemler açığı bir ay önce 20.8 milyar dolardan Şubat ayında 17.0 milyar dolara geriledi. Bir önceki ay 17,8 milyar dolar fazla veren 12 aylık enerji dışı cari denge 21,4 milyar dolara yükseldi; enerji ve altın hariç cari fazla ise önceki ay görülen 24,7 milyar dolardan 27,9 milyar dolara çıktı. İthalattaki daralmanın bu yılın ikinci yarısına kadar devam etmesini ve cari işlemler dengesindeki iyileşmeye katkıda bulunmasını bekliyoruz. 2018’de cari açık 27,8 milyar dolar ile GSYİH’nın %3,5’i seviyesinde gerçekleşmişti. Bu sene bu oranın % 0,7’ye gerilemesini bekliyoruz.

Finansman gereksinimi azaldı – Finansman tarafında, geçen sene Şubat ayında 2.4 milyar dolarlık sermaye girişine karşılık bu sene sermaye girişi hafif düşüşle 2,1 milyar doları olarak gerçekleşti. Böylece 12 aylık sermaye çıkışı bir önceki ayda görülen 9,6 milyar dolardan 9,9 milyar dolara yükseldi. Aylık bazda 0,5 milyar dolarlık doğrudan yabancı yatırım girişi olurken 2,0 milyar dolarlık kamu Eurobond ihracı sayesinde aylık 1,8 milyar dolarlık portföy girişi gerçekleşti. Net hata ve noksan şeklinde 1.4 milyar dolarlık giriş ile birlikte aylık 2,1 milyar dolarlık sermaye girişi, 0,7 milyar dolarlık cari işlemler açığının finanse edilmesinin ardından 2,8 milyar dolarlık rezerv birikimine yol açtı.

Kırılgan finansman yapısı devam ediyor – Düşük cari işlemler açığının düşük finansman ihtiyacı anlamına geldiğini kabul etmekle birlikte cari açığının kırılgan finansman yapısı, yüksek rezerv ve net hata ve noksana dayanma eğilimi devam ediyor. 12 aylık toplam bazda 17,0 milyar dolarlık cari açık ve 9,9 milyar dolar sermaye çıkışı, 18,7 milyar dolar tutarında net hata noksan ve 8,1 milyar dolar rezerv kullanımı ile karşılandı. Cari açığın önümüzdeki aylarda daha da düşmesini öngördüğümüz için sermaye ihtiyacının döviz kurlarına baskı yapmamasını bekleyebiliriz. Ancak düşük rezerv seviyesi, dış finansman koşullarının gelişmekte olan piyasalar için elverişli olmadığı bir ortamda ödemeler dengesi açısından endişe kaynağı olmaya devam edecektir.

 

İş Yatırım – Odak Noktası: 

Şubat 2019 Ödemeler Dengesi Cari Açıkta Daralma Devam Ediyor

Şubat ayında cari denge 0,7 milyar dolar açık verdi. Beklentimiz 1,0 milyar dolar, piyasa öngörüsü ise 0,9 milyar dolar açık yönündeydi. 12 aylık birikimli cari açık önceki aya göre 3,8 milyar dolarlık daralma ile 17,0 milyar dolara (milli gelirin %2,2’si) geriledi ve ekonomideki dengelenme sürecinin sürdüğünü gösterdi. Birikimli cari açıktaki 3,8 milyar dolarlık düzeltmenin 3,2 milyar doları çekirdek (altın ve enerji hariç denge) fazladaki artıştan, 0,3 ve 0,2 milyar doları sırasıyla altın ve enerjiden kaynaklanıyor.

Finansman tarafında portföy akımlarındaki girişin devam etmesiyle Şubat’ta 2,1 milyar dolarlık kayıtlı sermaye girişi oldu. Portföydeki girişte kamunun 2 milyar dolarlık eurotahvil ihracı etkili oldu. Ek olarak, Şubat’ta doğrudan yatırımlardan 0,5 milyar dolarlık giriş oldu. Kredi tarafında bankaların yedi aylık yoğun borç ödemesi sonrasında Şubat’ta sadece 0,2 milyar dolarlık borç ödemesi yaptığını görüyoruz (kısa-orta vade toplam). Bu cephedeki gelişmeleri yakından takip etmeye devam edeceğiz. Son olarak geçen yıl cari açığın finansmanında önemli bir rol oynayan net hata noksan kaleminde Ocak ayındaki 1,8 milyar dolarlık çıkış ardından Şubat’ta 1,4 milyar dolarlık giriş oldu. Tüm bu gelişmelerle birlikte resmi rezervlerde 2,8 milyar dolarlık artış oldu.

Uzun vadeli borç çevirme oranları (yurtdışı tahvil ihracı dahil) yılın ilk iki ayında bankalar için %108, şirketler için %110 seviyesine geldi. Bankaların borç çevirme oranlarının %100’ün üzerine çıkması finansman adına iyi haber. 2018 toplamında bu oran bankalar ve şirketler için sırasıyla %77 ve %125 seviyesindeydi.

Yılın ilk yarısında iktisadi faaliyetteki yavaşlamanın da yansımasıyla cari açıktaki daralmanın devam etmesini bekliyoruz. İkinci yarıda ise büyümede beklediğimiz toparlanmanın etkisiyle cari açığını tekrar genişlemeye başlamasını ve yılı 18 milyar dolar (milli gelirin %2,3’ü) seviyesinde kapatmasını bekliyoruz.

Şimdilik yıllık tahminimiz üzerindeki riskler dengeli. İç talepteki zayıf seyir ikinci yarıda devam ederse (Avrupa ekonomisindeki yavaşlamanın sürmesi ve finansmanda beklediğimiz toparlanmanın olmaması durumunda) cari açıktaki daralma devam edecektir. Öte yandan petrol fiyatlarındaki artışın sürmesi durumunda açık genişleyecektir.

 

Ödemeler Dengesi, Cari Açık/Fazla Hesabı Nedir?

Ödemeler dengesi, geniş anlamıyla, bir ekonomide yerleşik kişilerin diğer ekonomilerde yerleşik kişiler (yurtdışında yerleşikler) ile belli bir dönem içinde yapmış oldukları ekonomik işlemlerin sistematik kayıtlarını elde etmek üzere hazırlanan istatistiki bir rapordur. Ödemeler Dengesi istatistiklerinin toplanmasına ilişkin uluslararası standartlar, Uluslararası Para Fonunun (IMF) üye ülkelerine yol gösterici olarak hazırladığı Ödemeler Dengesi ve Uluslararası Yatırım Pozisyonu El Kitabı’nda yer almaktadır. Bu doküman, aynı zamanda ödemeler dengesi istatistiklerini ülkeler bazında karşılaştırmaya da olanak tanır.

Türkiye’nin Ödemeler Dengesi İstatistikleri ise, IMF’nin 2009 yılında yayımladığı yukarda sözü edilen el kitabı temel alınarak toplanmakta ve her ay düzenli olarak TCMB tarfaından yayınlanmaktadır.

Cari Açık Nedir? Nasıl Hesaplanmaktadır?

Cari Açık, ödemeler dengesindeki cari işlemler hesabının eksi değerde olmasıdır. Cari işlemler hesabı ise aşağıdaki şekilde hesaplanır. Örneğin 2018 Ocak ayı itibariyle cari işlemler hesabı TCMB tarafından şu şekilde verilmiştir:

    2018 Ocak

A- CARİ İŞLEMLER HESABI -7.096

  1. İhracat 13.140
  2. İthalat 20.774Mal Dengesi -7.634
  3. Hizmet Gelirleri 2.765
  4. Hizmet Giderleri 1.846Mal ve Hizmet Dengesi -6.715
  5. Birincil Yatırım Kaynaklı Gelirler 484
  6. Birincil Yatırım Kaynaklı Giderler 963Mal, Hizmet ve Birincil Gelir Dengesi -7.194
  7. İkincil Yatırım Kaynaklı Gelirler 98

Yukarıda görüldüğü üzere devletle arası ithalat ihracat arasındaki fark mal dengesini oluşturmaktadır. Mal dengesini daha ayrıntılı olarak incelediğimizde parasal olmayan altın ve bavul ticareti gibi kalemlerin de ayrıca yer aldığını görebiliriz. Konu ile ilgili daha fazla bilgiyi soru-cevap bölümümüzün cari açık-ödemeler dengesi başlığında bulabilirsiniz.

 

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here