Ana sayfa Raporlar Ekonomi Raporları ve Gelişmeleri Türkiye 2020 ...

Türkiye 2020 Yılında 36,7 Milyar Açık Verdi

11.01.2021 – T.C. Merkez Bankası, Aralık ayı ödemeler dengesi rakamlarını açıkladı. Hatırlatmak gerekirse cari açık/fazla verisi 2 ay geriden gelmektedir. Türkiye’de Aralık ayında cari işlemler açığı 3,2 milyar dolar açık verirken, 2020 yılına ait cari açık 36,7 milyar dolar oldu.

Cari denge Aralık’ta 14. ay üst üste açık verdi… Enver Erkan

Türkiye’de Aralık ayında cari işlemler dengesi, 3,21 milyar USD açık verdi. Aylık bazda açıklanan cari açık rakamı 3,70 milyar USD olan piyasa beklentisinin ve 4 milyar USD olan bizim beklentimizin biraz altında gerçekleşirken, geçen yılın aynı dönemindeki 2,74 milyar USD seviyesinden artış göstermiştir. Yıllık bazda ise 36,7 milyar USD ile 2017’den sonraki en yüksek cari açık verilmiştir. Cari denge, ticaret dengesi altın ithalatındaki artış nedeniyle bozulurken 14. ayda da açık vermiştir.

2020 yılında, hızlı kredi büyümesinin ve parasal genişlemenin büyüme üzerindeki artırıcı etkisini izlerken, aynı zamanda cari açığı artırıcı etkisini de gözlemledik. Ticaret dengesinde, artan ithalat talebi ve buna ek olarak altın ithalatında yıl genelinde gerçekleşen artışın etkileri söz konusuyken, turizmde de yaşanan sıkıntılar nedeniyle oluşan gelir kaybı yüksek cari açık kaydedilmesinde etkili oldu. Türkiye ekonomisi normalde yüksek büyüme kaydettiği yıllarda yüksek cari açık verirken, pandemi nedeniyle büyümenin ancak yüksek miktarda kredi büyümesi ile gerçekleştirilebildiği bir ortamda yıllık cari açık, söz konusu kredi etkisi nedeniyle son 3 yılın en yüksek seviyesinde gerçekleşti.

Finansman tarafında doğrudan yatırım kaynaklı net girişler Aralık ayında 836 milyon USD olarak gerçekleşirken, portföy tarafında 5,2 milyar USD net giriş olduğu görülmektedir. Hisse senetlerinde net alım 269 milyon USD olurken, borçlanma araçlarında ise 2 milyar USD’lik net alım yapılmıştır. Resmi rezervler bu dönemde yeni ekonomi yönetiminin politikalarının etkisiyle 6,73 milyar USD artmıştır. Merkez Bankası ve ekonomi yönetiminin değiştiği Kasım döneminden önce uygulanan TRY’yi destekleme amaçlı politikalar, kamu bankalarının döviz satışları kaynaklı olarak rezervlerde azalmaya sebep oluyordu. Merkez Bankası, yeni dönemde piyasadaki arz talep dengelerini etkilemeyecek şekilde, rezervleri yeniden tesis etmek için döviz alımları yapacak. Ocak – Aralık 2020 döneminde cari işlemler dengesi 36,7 milyar USD açık verirken, net hata ve noksan veya kaynağı bilinmeyen sermaye hareketleri, aylık 734 milyon USD’lık giriş gösterdi ve bu yılın genelinde 3,28 milyar USD net çıkışa işaret etti.

2020 yılında, genel olarak TRY’nin de istikrarsızlaşmasına yol açan gevşek politikaların uygulanması, kredi talebini artırarak ithalat üzerinde artırıcı etki oluşturmuştu. Buna ek olarak altın ithalatının da yıl genelinde yarattığı artış, turizm gelirlerinin de pandemi nedeniyle çok azaldığı bir ortamda cari açığın genişlemesine neden olmuştu. Cari açık kompozisyonunun 2021’de daha olumlu olmasını bekleyebiliriz. Sıkı para politikasının uygulanmaya başlaması ile kredi büyümesinin sınırlanması cari açıkta azalma etkisini sağlayacaktır. Bunun yanında, aşılama ile salgın kontrolü sağlanırsa daha iyi geçecek bir turizm sezonu hizmet gelirlerinde geçen seneye göre bir miktar düzelme sağlayabilir. Cari açığın finansmanı anlamında, rezerv kullanımı tarafında ise yeni ekonomi ve MB yönetiminin uygulamaları çerçevesinde daha olumlu bir noktada olmamızı bekleriz. 2021 yılında, MB rezervlerin yeniden güçlendirilmesi ve böylece döviz tamponlarının sıkılaştırılması amacıyla döviz alımları yapmayı değerlendirecektir.

Ödemeler Dengesi, Aralık 2020

Cari İşlemler Hesabı

  • Cari işlemler açığı, 2019 yılının Aralık ayına göre 473 milyon ABD doları artarak 3.210 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Bunun sonucunda 2020 yılı cari işlemler açığı 36.724 milyon ABD doları olmuştur.
  • Bu gelişmede, hizmetler dengesi kaynaklı net girişlerin 1.163 milyon ABD doları azalarak 644 milyon ABD dolarına ve ikincil gelir dengesi kaynaklı net girişlerin 168 milyon ABD doları azalarak 80 milyon ABD dolarına gerilemesi etkili olmuştur.
  • Altın ve enerji hariç cari işlemler hesabı 2019 yılının Aralık ayında 1.579 milyon ABD doları fazla vermişken bu ayda 940 milyon ABD doları fazla vermiştir.
  • Ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret açığı, 2019 yılının aynı ayına göre 329 milyon ABD doları azalarak 3.344 milyon ABD dolarına gerilemiştir.
  • Hizmetler dengesi altında seyahat kaleminden kaynaklanan net gelirler, 2019 yılının aynı ayına göre 495 milyon ABD doları tutarında azalarak 617 milyon ABD dolarına gerilemiştir.

Birincil gelir dengesi kaynaklı net çıkışlar, 2019 yılının aynı ayına göre 529 milyon ABD doları azalarak 590 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.

Finans Hesabı

  • Doğrudan yatırımlardan kaynaklanan net girişler 836 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
  • Portföy yatırımları 5.209 milyon ABD doları tutarında net giriş kaydetmiştir. Alt kalemler itibarıyla incelendiğinde, yurt dışı yerleşiklerin hisse senedi piyasasında 269 milyon ABD doları ve devlet iç borçlanma senetleri piyasasında 1.997 milyon ABD doları net alış yaptığı görülmektedir.
  • Yurt dışındaki tahvil ihraçlarıyla ilgili olarak, bankalar ve Genel Hükümet sırasıyla 722 milyon ABD doları ve 2.255 milyon ABD doları net borçlanma yapmışken, diğer sektörler 5 milyon ABD doları tutarında net geri ödeme gerçekleştirmiştir.
  • Diğer yatırımlar altında, yurt içi bankaların yurt dışı muhabirlerindeki efektif ve mevduat varlıkları 3.182 milyon ABD doları net azalış kaydetmişken, yurt dışı bankaların yurt içindeki mevduatları 425 milyon ABD doları net artış kaydetmiştir.
  • Yurt dışından sağlanan kredilerle ilgili olarak; bankalar, Genel Hükümet ve diğer sektörler sırasıyla 559 milyon ABD doları, 129 milyon ABD doları ve 604 milyon ABD doları net kullanım gerçekleştirmiştir.
  • Resmi rezervlerde bu ayda 6.734 milyon ABD doları net artış gözlenmiştir.

Yıl Sonu Güncellemeleri

  • “Revizyon Politikası” doğrultusunda yapılan yıl sonu çalışmaları kapsamında, Ödemeler Dengesi İstatistikleri’nde 2016 yılından itibaren ikincil gelir dengesi, doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları ve diğer yatırımlar kalemleri başta olmak üzere çeşitli güncellemeler yapılmıştır. Güncellemelerin bir kısmı ödemeler dengesi tablosunda sadece sınıflama değişikliğine neden olurken, bir kısmı da “Cari İşlemler Hesabı” ile “Finans Hesabı” kalemlerini ve dolayısıyla “Net Hata ve Noksan” kalemini etkilemiştir.
  • Yapılan güncellemeler neticesinde Net Hata ve Noksan kalemi, 2016 yılında 181milyon ABD doları, 2017 yılında 71 milyon ABD doları, 2018 yılında 147 milyon ABD doları, 2019 yılında 341 milyon ABD doları ve 2020 yılının Ocak-Kasım dönemi için 1.152 milyon ABD doları güncellenmiştir.

Ödemeler Dengesi Gelişmeleri – Kasım 2020

11.01.2021 – T.C. Merkez Bankası, Kasım ayı ödemeler dengesi rakamlarını açıkladı. Hatırlatmak gerekirse cari açık/fazla verisi 2 ay geriden gelmektedir. Türkiye’de Kasım ayında cari işlemler dengesi, 4,06 milyar USD açık verdi. Aylık bazda açıklanan cari açık rakamı 3,56 milyar USD olan piyasa beklentisinin biraz üstünde gerçekleşirken, geçen yılın aynı dönemindeki 15 milyon USD seviyesinden artış göstermiştir. Yıllıklandırılmış bazda cari denge tarafında ise Kasım ayı itibariyle, Ekim ayındaki 33,8 milyar USD’den 38 milyar USD’ye doğru bir artış gerçekleşmiştir. Cari denge, altın ithalatındaki artış nedeniyle dış ticaret açığı genişlediği için üst üste 13. ayda da açık vermiştir.

Cari İşlemler Hesabı

  • Cari işlemler açığı 2019 yılının Kasım ayına göre 4.048 milyon ABD doları artarak 4.063 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Bunun sonucunda on iki aylık cari işlemler açığı 37.974 milyon ABD doları olmuştur.
  • Bu gelişmede, ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret açığının 2019 yılının aynı ayına göre 2.900 milyon ABD doları artarak 3.844 milyon ABD dolarına yükselmesi ve hizmetler dengesi kaynaklı net girişlerin 1.451 milyon ABD doları azalarak 555 milyon ABD dolarına gerilemesi etkili olmuştur.
  • Altın ve enerji hariç cari işlemler hesabı 2019 yılının Kasım ayında 4,094 milyon ABD doları fazla vermişken bu ayda 632 milyon ABD doları fazla vermiştir.
  • Hizmetler dengesi altında seyahat kaleminden kaynaklanan net gelirler, 2019 yılının aynı ayına göre 964 milyon ABD doları tutarında azalarak 583 milyon ABD dolarına gerilemiştir.
  • Birincil gelir dengesi kaynaklı net çıkışlar, 2019 yılının aynı ayına göre 338 milyon ABD doları azalarak 835 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
  • İkincil gelir dengesi kaynaklı net girişler, 2019 yılının aynı ayına göre 35 milyon ABD doları azalarak 61 milyon ABD doları olmuştur.

Finans Hesabı

  • Doğrudan yatırımlardan kaynaklanan net girişler 299 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
  • Portföy yatırımları 1.298 milyon ABD doları tutarında net giriş kaydetmiştir. Alt kalemler itibarıyla incelendiğinde, yurt dışı yerleşiklerin hisse senedi piyasasında 1.276 milyon ABD doları ve devlet iç borçlanma senetleri piyasasında 607 milyon ABD doları net alış yaptığı görülmektedir.
  • Diğer yatırımlar altında, yurt içi bankaların yurt dışı muhabirlerindeki efektif ve mevduat varlıkları 1.118 milyon ABD doları ve yurt dışı bankaların yurt içindeki mevduatları 2.230 milyon ABD doları net artış kaydetmiştir.
  • Yurt dışından sağlanan kredilerle ilgili olarak; bankalar, Genel Hükümet ve diğer sektörler sırasıyla 629 milyon ABD doları, 35 milyon ABD doları ve 191 milyon ABD doları net geri ödeme gerçekleştirmiştir.
  • Resmi rezervlerde bu ayda 145 milyon ABD doları net azalış gözlenmiştir.

Ödemeler Dengesi, Cari Açık/Fazla Hesabı Nedir?

Ödemeler dengesi, geniş anlamıyla, bir ekonomide yerleşik kişilerin diğer ekonomilerde yerleşik kişiler (yurtdışında yerleşikler) ile belli bir dönem içinde yapmış oldukları ekonomik işlemlerin sistematik kayıtlarını elde etmek üzere hazırlanan istatistiki bir rapordur. Ödemeler Dengesi istatistiklerinin toplanmasına ilişkin uluslararası standartlar, Uluslararası Para Fonunun (IMF) üye ülkelerine yol gösterici olarak hazırladığı Ödemeler Dengesi ve Uluslararası Yatırım Pozisyonu El Kitabı’nda yer almaktadır. Bu doküman, aynı zamanda ödemeler dengesi istatistiklerini ülkeler bazında karşılaştırmaya da olanak tanır.

Türkiye’nin Ödemeler Dengesi İstatistikleri ise, IMF’nin 2009 yılında yayımladığı yukarda sözü edilen el kitabı temel alınarak toplanmakta ve her ay düzenli olarak TCMB tarfaından yayınlanmaktadır.

Cari Açık Nedir? Nasıl Hesaplanmaktadır?

Cari Açık, ödemeler dengesindeki cari işlemler hesabının eksi değerde olmasıdır. Cari işlemler hesabı ise aşağıdaki şekilde hesaplanır. Örneğin 2018 Ocak ayı itibariyle cari işlemler hesabı TCMB tarafından şu şekilde verilmiştir:

    2018 Ocak

A- CARİ İŞLEMLER HESABI -7.096

  1. İhracat 13.140
  2. İthalat 20.774Mal Dengesi -7.634
  3. Hizmet Gelirleri 2.765
  4. Hizmet Giderleri 1.846Mal ve Hizmet Dengesi -6.715
  5. Birincil Yatırım Kaynaklı Gelirler 484
  6. Birincil Yatırım Kaynaklı Giderler 963Mal, Hizmet ve Birincil Gelir Dengesi -7.194
  7. İkincil Yatırım Kaynaklı Gelirler 98

Yukarıda görüldüğü üzere devletle arası ithalat ihracat arasındaki fark mal dengesini oluşturmaktadır. Mal dengesini daha ayrıntılı olarak incelediğimizde parasal olmayan altın ve bavul ticareti gibi kalemlerin de ayrıca yer aldığını görebiliriz. Konu ile ilgili daha fazla bilgiyi soru-cevap bölümümüzün cari açık-ödemeler dengesi başlığında bulabilirsiniz.